پروستات یک غده کوچک به اندازه گردو است که در زیر مثانه و پشت آلت تناسلی قرار دارد. این غده مایعی غلیظ تولید می کند که با اسپرم مخلوط شده و منی را تشکیل می دهد. آزمایش خون پروستات یا همان تست PSA، یک آزمایش خون است که به بررسی وضعیت پروستات ، مانند سرطان پروستات یا بزرگ شدن پروستات، کمک می کند.
آزمایش خون پروستات چیست؟
آزمایش آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA) یک آزمایش خون است که سطح PSA را در نمونه خون اندازه گیری می کند. PSA پروتئینی است که توسط پروستات تولید می شود. پروستات یک غده در دستگاه تولید مثل مردان است که درست زیر مثانه قرار دارد و بخش مایع منی را تولید می کند.
داشتن سطح پایین PSA در خون طبیعی است. سطح بالای PSA ممکن است به دلایل زیر باشد:
- سرطان پروستات
- بزرگ شدن پروستات (که به آن هایپرپلازی خوش خیم پروستات یا BPH نیز گفته می شود)
- پروستاتیت، التهاب (تورم و درد) در غده پروستات
- سایر مشکلات رایج پروستات
- عفونت های دستگاه ادراری (UTIs)
- مصرف برخی داروها
آزمایش PSA نمی تواند نشان دهد که چه چیزی باعث غیر طبیعی شدن سطح PSA شده است. بنابراین، اگر سطح PSA بالا باشد، ممکن است به انجام آزمایش های دیگری نیاز باشد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون لاکتوز
کاربرد آزمایش خون پروستات
آزمایش PSA برای غربالگری سرطان پروستات استفاده می شود. غربالگری سرطان به معنای بررسی علائم سرطان قبل از ایجاد علائم بالینی است. با این حال، آزمایش های غربالگری نمی توانند به تنهایی سرطان را تشخیص دهند. اگر آزمایش غربالگری نشانه هایی از سرطان پیدا کند، برای تشخیص قطعی و تعیین شدت بیماری، نیاز به آزمایش های دیگر خواهد بود.
اکثر انواع سرطان های پروستات، به طور بسیار آهسته رشد می کنند. این سرطان ها معمولاً فراتر از پروستات گسترش نمی یابند و ممکن است هرگز باعث مشکلاتی در سلامتی فرد نشوند. در واقع، ممکن است فرد سال ها با سرطان پروستات زندگی کند و هرگز از وجود آن مطلع نشود.
هدف از غربالگری سرطان پروستات، شناسایی سرطان هایی است که احتمال گسترش آن ها بیشتر است تا بتوان آن ها را زودتر درمان کرد. با این حال، استفاده از آزمایش PSA برای غربالگری سرطان پروستات با چالش ها و خطرات احتمالی همراه است:
آزمایش PSA نمی تواند تفاوت بین سطح غیر طبیعی PSA ناشی از سرطان پروستات و شرایط غیر سرطانی را نشان دهد. اگر سطح PSA بالا باشد، بیوپسی پروستات تنها راه برای تشخیص این موضوع است که علت بالا بودن PSA سرطان است یا خیر. بیوپسی پروستات نیز می تواند خطراتی مانند خونریزی در محل بیوپسی، خون در منی یا ادرار، عفونت، یا مشکلات ادراری ایجاد کند.
مطلب پیشنهادی: آمادگی ها و آزمایش خون قبل از عمل چشم لازک و آب مروارید
آزمایش PSA ممکن است منجر به شناسایی و درمان سرطان پروستاتی شود که هرگز علائمی نداشته است. اگر سرطان پروستات شناسایی شود:
- تشخیص تفاوت بین سرطان های با رشد کند و آن هایی که احتمال رشد سریع و گسترش در بدن را دارند، دشوار است.
- ممکن است فرد تحت درمان سرطان پروستات قرار بگیرد در حالی که واقعاً به آن نیاز نداشته باشد. لازم به ذکر است که درمان سرطان می تواند با عوارض جانبی قابل توجهی همراه باشد، مانند:
- اختلال نعوظ: مشکل در ایجاد یا حفظ نعوظ
- بی اختیاری ادرار: نشت کنترل نشده ادرار
- بی اختیاری مدفوع: مشکل در کنترل روده ها
برای تصمیم گیری درباره این که آیا آزمایش PSA برای غربالگری سرطان پروستات برای شما مناسب است یا خیر، با پزشک خود مشورت کنید.
مواردی که باید برای تصمیم گیری درباره انجام آزمایش PSA در نظر گرفته شود:
- ریسک ابتلا به نوع جدی سرطان پروستات: اگر ریسک فرد بالا باشد، مزایای احتمالی تشخیص زود هنگام سرطان ممکن است از خطرات احتمالی آن بیشتر باشد.
- وضعیت سلامت عمومی: آیا وضعیت جسمانی فرد به اندازه ای مناسب است که در صورت تشخیص سرطان پروستات، بتواند درمان آن را انجام دهد؟
- ترجیحات شخصی: نظر فرد درباره مزایا و معایب احتمالی غربالگری، تشخیص و درمان چیست؟
آزمایش PSA همچنین می تواند برای موارد زیر نیز استفاده شود:
- کمک به تشخیص علت مشکل در پروستات که سرطان نیست
- نظارت بر درمان مشکل در پروستات، از جمله سرطان
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای ریزش مو
انواع آزمایش PSA
پزشک شما ممکن است قبل از تصمیم گیری برای انجام بیوپسی جهت بررسی بافت سرطانی، از روش های دیگری برای تفسیر نتایج PSA استفاده کند. این روش های دیگر به منظور افزایش دقت آزمایش PSA به عنوان ابزار غربالگری طراحی شده اند.
پژوهشگران همچنان در حال بررسی انواع مختلف آزمایش PSA هستند تا مشخص شود آیا این روش ها مزیت قابل توجهی ارائه می دهند یا خیر.
انواع مختلف آزمایش PSA شامل موارد زیر می شود:
- سرعت تغییر سطح پی اس آ (PSA Velocity): سرعت تغییر سطح PSA، در طول زمان را نشان می دهد. افزایش سریع PSA ممکن است نشانه ای از وجود سرطان یا نوعی سرطان تهاجمی باشد. با این حال، مطالعات اخیر به ارزش PSA Velocity در پیش بینی نتیجه بیوپسی سرطان پروستات تردید دارند.
- درصد PSA آزاد (Percentage of Free PSA): پی اس آ در خون به دو شکل گردش می کند، یا به برخی پروتئین های خون متصل است یا آزاد (Free)است. اگر سطح PSA بالا باشد اما درصد PSA آزاد، کم باشد، احتمال ابتلا به سرطان پروستات بیشتر است.
- چگالی پی اس آ (PSA Density): سرطان های پروستات می توانند PSA بیشتری نسبت به حجم بافت تولید کنند تا شرایط خوش خیم پروستات. اندازه گیری چگالی PSA، مقادیر PSA را با حجم پروستات تطبیق می دهد. معمولاً برای اندازه گیری چگالی PSA به MRI یا سونوگرافی ترانس رکتال نیاز است.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون یائسگی: انواع، علائم و درمان
چرا آزمایش PSA انجام می شود؟
آزمایش PSA، سطح آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA) را در خون اندازه گیری می کند. سطوح بالای PSA ممکن است نشانه ای از مشکلات در پروستات باشد.
انجام این آزمایش معمولاً در مواردی توصیه می شود که بیمار علائمی بروز دهد که می تواند بیانگر احتمال ابتلا به سرطان پروستات باشد، مانند:
- تکرر ادرار بیش از حد معمول، نیاز فوری به ادرار کردن یا بیدار شدن مکرر در شب برای دفع ادرار
- وجود خون در ادرار
- مشکلات در نعوظ یا حفظ آن
اگر این علائم ناشی از سرطان باشند، تشخیص زود هنگام ممکن است درمان آن را آسان تر کند.
انجام آزمایش خون پروستات برای غربالگری سرطان پروستات یک تصمیم شخصی است. بیمار و پزشک معالج می توانند با توجه به خطر ابتلا به نوعی از سرطان پروستات که در صورت تشخیص دیر هنگام احتمال پیشرفت و گسترش آن وجود دارد، در این زمینه تصمیم گیری کنند. احتمال ابتلا به سرطان پروستات با درجه بالا، ممکن است تحت تأثیر عواملی همچون موارد زیر افزایش یابد:
- سن: ریسک سرطان پروستات پس از ۵۰ سالگی افزایش می یابد.
- سابقه خانوادگی: اگر اعضای خانواده به سرطان پروستات مبتلا بوده اند، ریسک فرد ممکن است بالاتر باشد.
- نژاد: سرطان پروستات در مردان سیاه پوست شایع تر است و آن ها همچنین در سنین پایین تر و با بیماری شدیدتر به سرطان پروستات مبتلا می شوند.
همچنین ممکن است آزمایش PSA در موارد زیر انجام شود:
- وجود علائم مشکلات پروستات، مانند:
- ادرار دردناک، کند و/یا مکرر
- خون در ادرار یا منی
- درد در ناحیه لگن و/یا کمر
- بی اختیاری ادرار
- تشخیص یا درمان سرطان پروستات: پزشک ممکن است از آزمایش PSA برای پایش وضعیت بیماری یا ارزیابی اثر بخشی درمان استفاده کند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون کلاژن: تشخیص، نحوه انجام و درمان
آزمایش خون پروستات چگونه انجام می شود؟
آزمایش PSA به طور روتین در مراکز ملی ارائه خدمات بهداشتی ارائه نمی شود.
اگر پزشک تشخیص دهد که علائمی دارید که می تواند نشان دهنده سرطان پروستات باشد، ممکن است انجام آزمایش PSA را به شما پیشنهاد دهد.
اگر در حال درمان یک مشکل در پروستات خود هستید، ممکن است آزمایش های منظم PSA برای بررسی اثربخشی درمان به شما پیشنهاد شود.
مردان ۵۰ سال و بالاتر می توانند از پزشک عمومی خود درخواست تجویز آزمایش PSA کنند، حتی اگر علائمی نداشته باشند. هر کسی که ۵۰ سال یا بیشتر دارد و دارای پروستات است، می تواند برای آزمایش PSA درخواست دهد.
باید توجه داشت که نتایج آزمایش PSA همواره از دقت کامل برخوردار نیست و ممکن است منجر به انجام آزمایش ها یا دریافت درمان هایی شود که در واقع ضرورت نداشته باشند.
می توانید در مورد مزایا و خطرات آزمایش PSA با پزشک عمومی خود مشورت کنید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای عمل بینی
سطح PSA با آزمایش خون بررسی می شود. یک پزشک یا متخصص آزمایشگاهی، نمونه خون را از رگی در بازو با استفاده از یک سوزن کوچک می گیرد. پس از ورود سوزن، مقدار کمی خون در یک لوله آزمایش یا ویال جمع آوری می شود. ممکن است هنگام ورود یا خروج سوزن کمی نیشگون یا سوزش احساس شود. این فرآیند معمولاً کمتر از پنج دقیقه طول می کشد.
اگر از سوزن می ترسید
اگر از سوزن میترسید، به پرستار یا فردی که آزمایش خون را انجام می دهد اطلاع دهید. او می تواند به شما کمک کند تا در طول آزمایش احساس راحتی بیشتری داشته باشید.
همچنین می توانید یک همراه با خود به آزمایشگاه ببرید تا شما را همراهی کند.
ممکن است برخی آزمایش های دیگر نیز انجام شود، از جمله:
- آزمایش ادرار
- معاینه پروستات توسط پزشک با وارد کردن انگشت به مقعد (معاینه رکتال)
نحوه آمادگی برای انجام آزمایش PSA
در ۴۸ ساعت قبل از آزمایش PSA از انجام موارد زیر خودداری کنید:
- رابطه جنسی مقعدی
- انزال
- فعالیت هایی که باعث تنگی نفس می شوند، مانند ورزش شدید
این موارد می توانند سطح PSA را افزایش دهند و باعث کاهش دقت آزمایش شوند.
همچنین برخی داروها می توانند بر نتایج آزمایش تأثیر بگذارند، بنابراین حتماً پزشک یا ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی خود را از داروهایی که مصرف می کنید مطلع نمایید. اما مصرف داروها را متوقف نکنید مگر این که پزشک دستور دهد.
می توانید قبل از انجام آزمایش، به طور معمول غذا بخورید و بنوشید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون مخفی در مدفوع
آیا انجام آزمایش PSA برای غربالگری سرطان پروستات توصیه می شود؟
آزمایش PSA برای غربالگری روتین سرطان پروستات در جمعیت عمومی توصیه نمی شود. اگر چه این آزمایش از اواخر دهه ۱۹۸۰ به طور گسترده برای این هدف استفاده می شد، اما تا حدود سال ۲۰۰۸ مشخص شد که خطرات بالقوه آن— از جمله نتایج مثبت کاذب، تشخیص بیش از حد و درمان های غیر ضروری— اغلب بر فواید بالقوه آن غلبه دارند.
امروزه اکثر سازمان های پزشکی توصیه می کنند که غربالگری خودکار و همگانی با PSA انجام نشود. در عوض، مردانی که قصد انجام این آزمایش را دارند، باید پیش از هر اقدامی با پزشک خود درباره مزایا و خطرات احتمالی آن مشورت کرده و تصمیم گیری را بر اساس شرایط فردی و توافق مشترک اتخاذ کنند.
برخی سازمان ها توصیه می کنند مردانی که در معرض خطر بالاتر ابتلا به سرطان پروستات قرار دارند، آزمایش PSA را به صورت روتین از سن ۴۰ یا ۴۵ سالگی آغاز کنند. افرادی که در گروه پرخطر قرار دارند، شامل مردان سیاه پوست، مردانی که دارای واریانت های ارثی ژن BRCA2 هستند (و تا حد کمتری BRCA1) و مردانی که پدر یا برادرشان به سرطان پروستات مبتلا شده اند، می شوند.
مطلب پیشنهادی: خون در ادرار (هماتوری)
توصیه های جاری گروه ویژه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده (USPSTF)، که هم برای جمعیت عمومی و هم برای افرادی که به دلیل نژاد/قومیت یا سابقه خانوادگی در معرض خطر بالاتر هستند، اعمال می شود، به شرح زیر است:
- برای افراد ۵۵ تا ۶۹ ساله، تصمیم گیری درباره انجام غربالگری دوره ای مبتنی بر PSA برای سرطان پروستات باید به صورت فردی انجام شود. پیش از اتخاذ تصمیم، فرد باید با پزشک خود درباره فواید و مضرات بالقوه غربالگری گفتگو کند و این موارد را در چارچوب ارزش ها و ترجیحات شخصی خود در نظر بگیرد.
- غربالگری مبتنی بر PSA برای سرطان پروستات، برای افراد ۷۰ سال به بالا توصیه نمی شود.
- در حال حاضر، بسیاری از بیمه گران خصوصی، هزینه آزمایش سالانه PSA برای همه افراد واجد شرایط بالای ۵۰ سال را تحت پوشش قرار می دهند.
فواید و مضرات احتمالی آزمایش خون پروستات برای غربالگری سرطان پروستات
یکی از فواید احتمالی آزمایش خون پروستات برای غربالگری سرطان پروستات این است که می تواند سرطان پروستات را زودتر شناسایی کند، پیش از آن که گسترش یابد و در زمانی که درمان آن ممکن است ساده تر باشد، و به این ترتیب احتمال مرگ ناشی از سرطان پروستات را کاهش دهد.
یک بازنگری نظام مند همراه با فرا تحلیل که شامل تمامی کارآزمایی های کنترل شده تصادفی بود و غربالگری PSA را با مراقبت های معمول در مردانی بدون تشخیص سرطان پروستات مقایسه کرده است، نشان داد که غربالگری PSA می تواند باعث کاهش اندک مرگ و میر ناشی از سرطان پروستات در دوره ۱۰ ساله شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کبد: نحوه انجام تست ها و تفسیر نتایج
با این حال، این فایده احتمالی باید در برابر چندین آسیب بالقوه سنجیده شود:
- برخی از سرطان هایی که از طریق غربالگری PSA شناسایی می شوند، به قدری کند رشد می کنند که هرگز علائمی ایجاد نمی کنند یا تهدید کننده زندگی نمی شوند. با این حال، درمان آن ها می تواند آسیب هایی ایجاد کند. تشخیص تومورهایی که در طول عمر فرد مشکلی ایجاد نمی کردند، به عنوان «تشخیص بیش از حد» شناخته می شود و درمان آن ها «درمان بیش از حد» نامیده می شود.
درمان بیش از حد، فرد را به طور غیر ضروری در معرض عوارض بالقوه قرار می دهد. این عوارض شامل مشکلات ادراری، روده ای و جنسی هستند، از جمله، نشت ادرار پس از جراحی، افزایش دفعات و فوریت دفع ادرار پس از پرتو درمانی، اسهال یا خونریزی رکتال پس از پرتودرمانی که کمتر شایع است، اختلال یا کاهش کیفیت نعوظ پس از جراحی و پرتو درمانی.
- تشخیص زود هنگام سرطان پروستات همیشه به معنای درمان قطعی نیست. اگر چه آزمایش PSA می تواند به تشخیص تومورهای کوچک کمک کند، اما برخی از این تومورها صرف نظر از اندازه، ممکن است پیش از تشخیص، به خارج از پروستات گسترش یافته باشند و در نتیجه قابل درمان نباشند.
- آزمایش PSA ممکن است نتایج مثبت کاذب نیز بدهد. نتیجه مثبت کاذب زمانی رخ می دهد که سطح PSA افزایش یافته باشد، اما سرطانی وجود نداشته باشد. نتیجه مثبت کاذب می تواند اضطراب ایجاد کند و منجر به انجام اقدامات پزشکی اضافی مانند بیوپسی پروستات شود که خود ممکن است آسیب زا باشد. عوارض احتمالی بیوپسی شامل عفونت های شدید، درد و خونریزی است.
نتایج مثبت کاذب در غربالگری PSA شایع هستند. تقریباً ۶ تا ۷ درصد مردان در هر دوره غربالگری PSA نتیجه مثبت کاذب دارند و تنها حدود ۲۵ درصد مردانی که به دلیل افزایش PSA بیوپسی می شوند، واقعاً به سرطان پروستات مبتلا هستند.
گروه ویژه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده (USPSTF) برآورد کرده است که برای هر ۱۰۰۰ مرد ۵۵ تا ۶۹ ساله که به مدت ۱۳ سال تحت غربالگری قرار می گیرند:
- تقریباً 3/1 مورد مرگ ناشی از سرطان پروستات پیشگیری می شود (یا یک مورد مرگ پیشگیری شده به ازای هر ۷۶۹ مرد غربالگری شده. (دادههای بعدی کار آزمایی ها نشان داد که تا ۲ مورد مرگ ناشی از سرطان پروستات به ازای هر ۱۰۰۰ مرد غربالگری شده قابل پیشگیری است (یا یک مورد مرگ پیشگیری شده به ازای هر ۵۷۰ مرد غربالگری شده)
- از ابتلای 3 مرد به سرطان متاستاتیک جلوگیری می شود.
- ۵ مرد علی رغم انجام غربالگری، تشخیص و درمان، از سرطان پروستات می میرند.
- ۲۴۰ مرد نتیجه PSA مثبت خواهند داشت که بسیاری از آن ها بیوپسی خواهند شد و برای آن ها نتیجه مثبت کاذب تشخیص داده می شود؛ برخی از مردانی که بیوپسی می شوند، حداقل علائم آزار دهنده متوسط (درد، خونریزی یا عفونت) را تجربه خواهند کرد و ۲ نفر به بیمارستان منتقل می شوند.
- ۱۰۰ مرد مبتلا به سرطان پروستات تشخیص داده می شوند. از این تعداد، ۸۰ نفر درمان می شوند (یا بلافاصله یا پس از یک دوره پایش فعال) با جراحی یا پرتو درمانی. بسیاری از این مردان عوارض جدی درمان را تجربه خواهند کرد، از جمله ۵۰ نفر دچار اختلال عملکرد جنسی و ۱۵ نفر دچار بی اختیاری ادراری می شوند.
- ۲۰۰ مرد بر اثر سایر علل غیر از سرطان پروستات، می میرند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش فشار خون: نحوه انجام و تفسیر نتایج
کاربرد آزمایش PSA در افرادی که تحت درمان سرطان پروستات قرار گرفته اند
آزمایش PSA برای پایش افراد، پس از جراحی یا پرتودرمانی سرطان پروستات، استفاده می شود تا مشخص شود آیا سرطان دوباره بازگشته است یا خیر. اگر سطح PSA پس از درمان، شروع به افزایش کند، این ممکن است اولین نشانه عود سرطان باشد. این افزایش سطح PSA به عنوان عود بیوشیمیایی شناخته می شود و معمولاً ماه ها یا سال ها قبل از بروز علائم بالینی ظاهر می شود.
با این حال، یک اندازه ی بالای PSA ، تنها در فردی که سابقه سرطان پروستات دارد، همیشه به معنای عود سرطان نیست. فردی که تحت درمان سرطان پروستات قرار گرفته است، باید افزایش سطح PSA را با پزشک خود در میان بگذارد. پزشک ممکن است تکرار آزمایش PSA یا انجام آزمایش های تکمیلی را برای بررسی شواهد عود توصیه کند. اغلب، پزشک روند تغییر سطح PSA در طول زمان را بررسی می کند، نه تنها یک مقدار بالای PSA. روند افزایشی PSA در طول زمان در کنار یافته های دیگر، مانند نتیجه غیر طبیعی در آزمایش های تصویربرداری، ممکن است پزشک را به توصیه درمان تکمیلی سرطان سوق دهد.
دریافت نتایج آزمایش PSA
نتایج آزمایش PSA معمولاً ظرف ۱ تا ۲ هفته آماده می شود.
اگر پس از چند هفته خبری دریافت نکردید، با آزمایشگاه یا بیمارستانی که آزمایش را انجام داده تماس بگیرید.
اگر سطح PSA شما بالا باشد، ممکن است یک آزمایش PSA دیگر برای بررسی تداوم بالا بودن سطح آن پیشنهاد شود.
اگر سطح PSA همچنان بالا بود، پزشک ممکن است درباره ارجاع شما به متخصص برای انجام آزمایش های بیشتر، مانند بیوپسی یا MRI، با شما صحبت کند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کمبود ویتامین های ضروری بدن
تفسیر نتایج آزمایش خون پروستات
سطح مشخصی برای PSA به صورت طبیعی یا غیر طبیعی وجود ندارد. به طور کلی، هر چه سطح PSA بالاتر باشد، احتمال وجود سرطان بیشتر است. با این حال، ممکن است سطح بالای PSA بدون سرطان پروستات یا سطح پایین PSA با وجود سرطان پروستات، وجود داشته باشد.
اگر آزمایش PSA برای غربالگری سرطان پروستات یا به دلیل بروز علائم مشکلاتی در پروستات انجام شود:
سطح بالای PSA می تواند نشان دهنده سرطان پروستات یا یک مشکل غیر سرطانی پروستات، مانند عفونت (پروستاتیت) یا بزرگ شدن پروستات باشد. اگر سطح PSA بالاتر از حد طبیعی باشد، پزشک ممکن است درباره انجام آزمایش های بیشتر برای تشخیص علت با بیمار صحبت کند. این آزمایش ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- تکرار آزمایش PSA: به ویژه اگر هیچ علامتی نباشد. سطح PSA ممکن است بالا و پایین شود، بنابراین بررسی تغییرات آن در طول زمان مفید است.
- معاینه دیجیتال رکتال (DRE): در این معاینه، پزشک انگشت خود را که با دستکش پوشیده و به ژل آغشته شده است، به آرامی وارد راست روده می کند تا غده پروستات از نظر وجود توده یا هرگونه ناهنجاری احتمالی ارزیابی شود.
- آزمایش ادرار: نمونه ای از ادرار برای بررسی عفونت آزمایش می شود.
- بیوپسی پروستات: بیوپسی یک عمل جراحی کوچک است که طی آن پزشک نمونه هایی از بافت پروستات را بر می دارد تا تحت میکروسکوپ برای یافتن سلول های سرطانی بررسی شود. بیوپسی تنها روش برای تشخیص قطعی سرطان است و ممکن است اگر پزشک مشکوک به سرطان پروستات باشد آن را توصیه کند.
اگر آزمایش PSA برای پایش سرطان پروستات یا درمان آن انجام شود، باید از پزشک خود بپرسید که سطح بالای PSA چه معنایی دارد. پزشک معمولاً نتایج چندین آزمایش را در طول زمان بررسی می کند تا درک بهتری از وضعیت فرد به دست آورد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش چربی خون: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج
اگر درباره نتایج آزمایش سوالی دارید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
نتیجه طبیعی آزمایش PSA چیست؟
هیچ آستانه مشخص و یکتایی برای تمایز بین نتیجه طبیعی و غیر طبیعی PSA وجود ندارد. بخشی از این موضوع به این دلیل است که هیچ سطح مشخصی برای PSA وجود ندارد که به طور قطعی نشان دهنده ابتلا به سرطان پروستات باشد. با این حال، هر چه سطح PSA بالاتر باشد، احتمال وجود سرطان پروستات بیشتر است.
به طور کلی، سطح PSA بالای ۴ نانوگرم در میلی لیتر، به عنوان غیر طبیعی در نظر گرفته می شود و ممکن است منجر به توصیه برای انجام بیوپسی پروستات شود. با این حال، از آن جا که سطحPSA با افزایش سن افزایش می یابد، برخی پزشکان برای مردان مسن تر آستانه بالاتری (مثلاً ۵ نانوگرم در میلی لیتر) و برای مردان جوان تر آستانه پایین تری (مثلاً ۲.۵ نانوگرم در میلی لیتر) اعمال می کنند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش قند خون
علاوه بر این، برای مردانی که داروهای خاصی مانند فیناستراید و دوتاستراید مصرف می کنند — که برای درمان هایپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH) استفاده می شوند — آستانه پایین تری برای غیر طبیعی بودن PSA در نظر گرفته می شود، زیرا این داروها سطح PSA را کاهش می دهند.
عوامل مختلفی می توانند به طور موقت سطح PSA را افزایش دهند. عفونت یا التهاب پروستات و همچنین بیوپسی اخیر پروستات، می توانند باعث افزایش PSA به مدت یک یا دو ماه شوند. تمرینات شدید ورزشی (مانند دوچرخه سواری) و انزال نیز می توانند سطح PSA را به طور موقت بالا ببرند. توصیه عمومی این است که افراد پیش از انجام آزمایش PSA منتظر بمانند تا هر شرایطی که می تواند سطح PSA را تغییر دهد، برطرف شود و همچنین دو روز قبل از آزمایش از فعالیت هایی که ممکن است PSA را افزایش دهند، خودداری کنند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش بارداری: انواع، علائم و تفسیر کامل نتایج
اقدامات انجام شده در صورت مشاهده سطح بالای PSA در آزمایش غربالگری
اگر فردی که علائم سرطان پروستات ندارد، تصمیم به انجام غربالگری بگیرد و سطح PSA غیر طبیعی مشاهده شود، پزشک ممکن است یک آزمایش PSA دیگر پس از ۶ تا ۸ هفته برای تأیید نتیجه اولیه توصیه کند. اگر سطح PSA همچنان بالا باشد، پزشک ممکن است ادامه پایش با آزمایش های مکرر PSA همراه با معاینات دیجیتال رکتال (DRE) را برای بررسی تغییرات احتمالی در طول زمان توصیه کند.
در صورتی که سطح PSA به طور مداوم یا سریع افزایش یابد یا توده ای در معاینه دیجیتال رکتال تشخیص داده شود، پزشک ممکن است آزمایش های تکمیلی را توصیه کند. این آزمایش ها می توانند شامل آزمایش های خونی یا ادراری اضافی و یا تصویربرداری ها مانند MRI یا میکرو-سونوگرافی با وضوح بالا باشند.
مطلب پیشنهادی: تست STD: آزمایش های تشخیص بیماری های مقاربتی
پزشک ممکن است به جای انجام آزمایش های تکمیلی، بیوپسی پروستات را توصیه کند. در این روش، چند نمونه از بافت پروستات با وارد کردن سوزن های تو خالی به داخل پروستات و خارج کردن آن ها جمع آوری می شود. سوزن بیوپسی ممکن است از طریق دیواره رکتوم (بیوپسی ترنس رکتال) یا از طریق پرینه (بیوپسی ترنس پرینه ای) وارد شود. سپس یک آسیب شناس، بافت های جمع آوری شده را زیر میکروسکوپ بررسی می کند.
اگر چه هر دو تکنیک بیوپسی با راهنمایی تصویربرداری سونوگرافی انجام می شوند تا پزشک بتواند پروستات را هنگام بیوپسی مشاهده کند، سونوگرافی به تنهایی برای تشخیص سرطان پروستات کافی نیست. در بیمارانی که نواحی مشکوکی در MRI آن ها مشاهده شده است، بیوپسی هدایت شده با MRI نیز ممکن است انجام شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های قلبی
محققان چگونه در تلاش برای بهبود آزمایش PSA هستند؟
دانشمندان در حال بررسی روش هایی برای بهبود دقت آزمایش PSA و شناسایی بیومارکرها و آزمایش های تصویر برداری جدید هستند تا به پزشکان کمک کنند سرطان های واقعی را از شرایط خوش خیم و سرطان های با رشد کند را از سرطان های سریع و بالقوه کشنده تمایز دهند. تاکنون هیچ یک از این آزمایش ها نشان داده نشده که بتواند خطر مرگ ناشی از سرطان پروستات را کاهش دهد. برخی از روش هایی که در حال مطالعه هستند، شامل موارد زیر است:
آزمایش های مبتنی بر خون. آزمایش هایی که ویژگی های مختلف PSA در خون را اندازه گیری می کنند، می توانند به موارد زیر کمک کنند:
- تعیین این که آیا بیوپسی پروستات لازم است یا خیر. (Prostate Health Index)
- ارزیابی خطر سرطان پروستات با درجه بالا که نیاز به بیوپسی دارد. (IsoPSA)
- سنجش خطر سرطان پروستات مهاجم در فردی که نتیجه غربالگری پروستات غیر طبیعی دارد. (4Kscore test)
مطلب پیشنهادی: آزمایش هورمونی: انواع، نحوه تشخیص و تفسیر نتایج
آزمایش های مبتنی بر ادرار. آزمایش هایی که بیومارکرهای ادرار را اندازه گیری می کنند، می توانند به موارد زیر کمک کنند:
- جلوگیری از بیوپسی غیر ضروری در افرادی که سطح PSA خون آن ها افزایش یافته است.
- غربالگری سرطان پروستات
آزمایش های تصویربرداری. آزمایش هایی که تصویر برداری رزونانس مغناطیسی (MRI) را با غربالگری PSA و بیومارکرها ترکیب می کنند، در حال مطالعه هستند تا خطر سرطان پروستات پیش از انجام بیوپسی ارزیابی شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کلیه: آزمایش های خون، ادرار و تفسیر نتایج
خطرات آزمایش خون پروستات
سازمان های پزشکی در توصیه های خود درباره این که چه کسی باید یا نباید آزمایش غربالگری PSA را انجام دهد، اختلاف نظر دارند. صحبت با پزشک درباره مزایا، محدودیت ها و خطرات احتمالی آزمایش PSA می تواند به شما کمک کند تا تصمیمی آگاهانه بگیرید.
خطرات احتمالی آزمایش PSA عمدتاً به تصمیماتی مربوط می شود که بر اساس نتایج آزمایش گرفته می شوند، مانند تصمیم به انجام آزمایش ها و درمان های بیشتر برای سرطان پروستات. این خطرات شامل موارد زیر است:
- مسائل مربوط به بیوپسی: بیوپسی یک روش پزشکی است که خود خطراتی دارد، از جمله درد، خونریزی و عفونت.
- اثرات روانی: نتایج مثبت کاذب آزمایش — یعنی سطح بالای PSA اما عدم تشخیص سرطان در بیوپسی — می تواند باعث اضطراب یا ناراحتی شود. اگر به سرطان پروستات مبتلا شوید، اما تومور به آرامی رشد کند و باعث بیماری نشود، تنها آگاهی از وجود آن می تواند اضطراب قابل توجهی ایجاد کند.
محدودیت های آزمایش PSA
محدودیت های آزمایش خون پروستات شامل موارد زیر است:
- عوامل افزایش دهنده سطح PSA: علاوه بر سرطان، شرایط دیگری نیز می توانند سطح PSA را افزایش دهند، مانند بزرگ شدن پروستات (که به نام هایپرپلازی خوش خیم پروستات یا BPH شناخته می شود) و التهاب یا عفونت پروستات (پروستاتیت). همچنین، سطح PSA به طور طبیعی با افزایش سن بالا می رود.
- عوامل کاهش دهنده سطح PSA: برخی داروهای مورد استفاده برای درمان BPH یا مشکلات ادراری و دوزهای بالای برخی داروهای شیمی درمانی می توانند سطح PSA را کاهش دهند. چاقی نیز می تواند باعث کاهش سطح PSA شود.
- نتایج گمراه کننده: این آزمایش همیشه نتیجه دقیقی ارائه نمی دهد. افزایش سطح PSA به معنای قطعی سرطان نیست و ممکن است فردی به سرطان پروستات مبتلا باشد ولی سطح PSA او طبیعی باشد.
- تشخیص بیش از حد: برخی از سرطان های پروستات که توسط آزمایش PSA شناسایی می شوند، هرگز باعث ایجاد علائم یا مرگ نمی شوند. این سرطان های بدون علامت به عنوان تشخیص بیش از حد شناخته می شوند یعنی شناسایی سرطان هایی که احتمالاً باعث مشکلات جدی سلامت یا مرگ نمی شوند.
با پزشک خود مشورت کنید
قبل از انجام آزمایش PSA، درباره مزایا و خطرات آن با پزشک خود صحبت کنید. اگر تصمیم گرفتید که انجام آزمایش PSA برای شما مناسب است، موارد زیر را از پزشک خود بپرسید:
- چه زمانی درباره نتایج آزمایش با شما صحبت خواهد کرد.
- در صورت مثبت بودن نتایج، چه نوع توصیه هایی ممکن است ارائه دهد.
- در صورت منفی بودن نتایج، هر چند وقت یک بار باید آزمایش را تکرار کنید.
بحث درباره این مسائل پیش از انجام آزمایش می تواند یادگیری نتایج و تصمیم گیری مناسب پس از آن را برای شما آسان تر کند.
