آزمایش خون یائسگی: انواع، علائم و درمان

بیشتر افراد با توجه به علائمشان می‌توانند متوجه شوند که وارد دوره‌ یائسگی شده‌اند. اگر نگران قاعدگی‌های نامنظم یا گرگرفتگی هستید، با پزشک خود مشورت کنید.

اغلب برای تشخیص یائسگی نیازی به انجام آزمایش نیست. اما گاهی پزشک ممکن است توصیه کند که آزمایش خون انجام شود تا سطح هورمون‌های شما بررسی شود:

• هورمون تحریک کننده فولیکول (FSH) و استروژن (استرادیول)

در دوران یائسگی، سطح FSH بالا می‌رود و استروژن کاهش می‌یابد. اما چون هورمون‌ها در دوران پیش‌یائسگی (پری‌منوپوز) بالا و پایین می‌شوند، تشخیص یائسگی فقط با این آزمایش‌ها می‌تواند دشوار باشد.

• هورمون محرک تیروئید (TSH)

     کم‌کاری یا پرکاری تیروئید می‌تواند علائمی شبیه یائسگی ایجاد کند، به ویژه پرکاری تیروئید.

می‌توانید تست‌های خانگی FSH را در ادرار خود بدون نسخه پزشک انجام دهید. این تست‌ها نشان می‌دهند که آیا سطح FSH شما بالا است یا خیر. بالا بودن FSH ممکن است نشان‌دهنده این باشد که شما در دوران پیش‌یائسگی یا یائسگی هستید.

اما چون سطح FSH در طول چرخه قاعدگی بالا و پایین می‌رود، تست‌های خانگی FSH به تنهایی نمی ‌توانند به طور قطعی بگویند که شما وارد یائسگی شده‌اید یا خیر.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای ریزش مو

یائسگی چیست؟

یائسگی مرحله ‌ای طبیعی در زندگی زنان است که در آن قاعدگی برای دست ‌کم ۱۲ ماه متوقف می‌ شود و توانایی بارداری پایان می ‌یابد. این روند معمولاً به‌ صورت تدریجی و با مرحله ‌ای به نام پری ‌منوپوز (Perimenopause) بین سنین ۴۵ تا ۵۵ سال آغاز می ‌شود. با این حال، در برخی زنان ممکن است یائسگی زودتر رخ دهد که معمولاً به دلیل شرایط پزشکی خاص یا مداخلات درمانی است که بر تولید یا عملکرد هورمون ‌های حیاتی اثر می‌ گذارند

پیش از یائسگی، هورمون ‌های زنانه با هماهنگی یکدیگر تخمک ‌گذاری را تنظیم کرده و چرخه قاعدگی یا شروع بارداری را پشتیبانی می‌ کنند. اما در دوران پری ‌منوپوز، تغییرات تدریجی هورمونی رخ می ‌دهد که به نامنظم شدن قاعدگی ‌ها و بروز علائمی مانند گرگرفتگی، اختلالات خواب و تغییرات واژینال منجر می ‌شود.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون کلاژن: تشخیص، نحوه انجام و درمان

نقش آزمایش ‌های یائسگی

آزمایش‌ های یائسگی با هدف تشخیص این موضوع انجام می ‌شوند که آیا علائم فرد ناشی از ورود به دوران یائسگی است یا به دلیل وجود شرایط و مشکلات دیگری بروز کرده ‌اند. علائم مرتبط با یائسگی شامل موارد زیر است:

• قاعدگی نا منظم
• گرگرفتگی
• مشکلات خواب
• خشکی، تحریک یا ترشح واژن
• تغییرات خلقی
• مشکل در تمرکز

برای بررسی علت علائم، پزشک ممکن است درباره سن، نشانه‌ ها و سابقه خانوادگی بیمار پرس ‌و جو کند. در حدود ۷۵٪ از زنان، علائم پری ‌منوپوز در سنین مورد انتظار ظاهر می ‌شود و در چنین شرایطی، پزشک معمولاً بدون نیاز به آزمایش ‌های آزمایشگاهی قادر به تشخیص یائسگی است. یائسگی زمانی به ‌طور قطعی تأیید می‌ شود که قاعدگی برای ۱۲ ماه متوالی متوقف شده باشد.

با این حال، آزمایش ‌های یائسگی معمولاً زمانی درخواست می‌ شوند که علت علائم به طور واضح مشخص نباشد. به عنوان نمونه، این آزمایش ‌ها می ‌توانند برای زنانی که هیسترکتومی انجام داده‌ اند، زنانی که پیش از ۵۰ سالگی دچار علائم یائسگی می ‌شوند، یا افرادی که نشانه ‌های غیر معمول مرتبط با یائسگی دارند، مورد استفاده قرار گیرند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای عمل بینی

انواع آزمایش ‌های خون یائسگی

با افزایش سن، تخمدان ‌ها به تدریج حساسیت کمتری نسبت به هورمون‌ های محرک فولیکول (FSH) و لوتئینه ‌کننده (LH) نشان می ‌دهند؛ هورمون ‌هایی که نقش کلیدی در تخمک ‌گذاری و تنظیم چرخه قاعدگی دارند. در نتیجه این تغییرات، تولید استروژن و پروژسترون توسط تخمدان‌ ها کاهش یافته یا متوقف می ‌شود. این فرآیند موجب افت سطح استروژن در بدن و افزایش سطح FSH می ‌گردد.

هنگامی که انجام آزمایش یائسگی لازم باشد، پزشکان ممکن است آزمایش FSH را برای تشخیص افزایش سطح FSH در خون تجویز کنند. اندازه‌ گیری FSH می ‌تواند به تعیین این که زن در مرحله پری‌ منوپوز است یا یائسگی را پشت سر گذاشته است، کمک کند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون مخفی در مدفوع

از آن جا که سطح هورمون محرک فولیکول (FSH) به طور طبیعی در طول چرخه ماهانه برای تحریک تخمک ‌گذاری دچار نوسان می‌ شود، نتایج یک آزمایش منفرد FSH می ‌تواند گمراه‌ کننده باشد. به همین دلیل، به جای تکیه بر یک بار اندازه‌ گیری، مشاهده سطح بالای پایدار FSH در چندین نوبت آزمایش، می ‌تواند نشانه قابل اعتماد‌تری برای تأیید یائسگی باشد.

مطلب پیشنهادی: خون در ادرار (هماتوری)

آزمایش ‌های اضافی که ممکن است برای کمک به پزشک در تشخیص یائسگی تجویز شوند شامل موارد زیر هستند:

آزمایش ‌ها برای ارزیابی وضعیت یائسگی

شرایط دیگری نیز می‌ توانند باعث نامنظم شدن قاعدگی یا توقف کامل آن شوند. در برخی موارد، پزشکان آزمایش‌ هایی انجام می ‌دهند تا مشخص شود آیا چیزی غیر از یائسگی بر قاعدگی تأثیر می ‌گذارد یا خیر.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کبد: نحوه انجام تست ها و تفسیر نتایج

آزمایش ‌هایی برای رد سایر شرایط

نحوه انجام آزمایش ‌های خون یائسگی

آزمایش ‌های یائسگی معمولاً در مطب پزشک، آزمایشگاه یا بیمارستان انجام می ‌شوند. بیشتر آزمایش ‌های یائسگی شامل نمونه ‌گیری خون از دست با استفاده از سوزن هستند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش فشار خون: نحوه انجام و تفسیر نتایج

هر فردی که علائم مرحله پیش‌ یائسگی را تجربه می‌ کند، بهتر است با پزشک خود مشورت کند تا مشخص شود آیا انجام آزمایش ‌های مرتبط با یائسگی برای او ضروری و مناسب است یا خیر.

آزمایش ‌های خانگی برای یائسگی

کیت‌ های آزمایش خانگی در دسترس هستند که می ‌توانند هورمون ‌هایی مرتبط با یائسگی را تحلیل کنند، مانند موارد زیر:

• آزمایش FSH خانگی: این آزمایش ‌ها سطح بالای FSH  را در نمونه ادرار تشخیص می ‌دهند. با این حال، این آزمایش نمی ‌تواند یائسگی را به ‌طور قطعی تشخیص دهد. کیت ‌های خانگی ممکن است نسبت به آزمایشگاه دقت کمتری داشته باشند.
• آزمایش استروژن خانگی: این آزمایش ‌ها سطح سه نوع استروژن در نمونه بزاق را اندازه ‌گیری می‌کنند: استرون، استرادیول و استریول. سطح استرادیول ممکن است برای تعیین وضعیت یائسگی مورد استفاده قرار گیرد، اما باید با کمک پزشک تفسیر شود.
• آزمایش هورمون لوتئینه ‌کننده خانگی: این آزمایش‌ ها سطح هورمون لوتئینه‌ کننده را در نمونه ادرار اندازه ‌گیری می‌ کنند. این تست خانگی ممکن است برای تشخیص تخمک ‌گذاری استفاده شود، اما معمولاً برای تشخیص یائسگی به کار نمی ‌رود.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کمبود ویتامین های ضروری بدن

درمان یائسگی

یائسگی نیاز به درمان ندارد. درمان‌ها با هدف کاهش علائم و پیشگیری یا مدیریت مشکلاتی که ممکن است با افزایش سن ایجاد شوند انجام می‌شوند. درمان‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• هورمون‌درمانی: درمان با استروژن بهترین روش برای کاهش گرگرفتگی در یائسگی است. همچنین به کاهش سایر علائم یائسگی و جلوگیری از کاهش تراکم استخوان کمک می‌کند. پزشک ممکن است کمترین دوز استروژن را برای مدت زمانی که لازم است برای تسکین علائم شما تجویز کند. این درمان معمولاً برای افرادی که کمتر از ۶۰ سال دارند و کمتر از ۱۰ سال از شروع یائسگی آنها گذشته است، مناسب است. اگر هنوز رحم دارید همراه با استروژن باید پروژستین هم مصرف کنید. استروژن همچنین به پیشگیری از پوکی استخوان کمک می‌کند. استفاده طولانی‌ مدت از هورمون‌ درمانی ممکن است با خطر بیماری قلبی و سرطان پستان همراه باشد. با این حال، شروع هورمون‌ها نزدیک به زمان یائسگی برای برخی افراد مزایایی نشان داده است. درباره ایمنی و مناسب بودن هورمون ‌درمانی برای خود با پزشک مشورت کنید.
• استروژن واژینال: برای کاهش خشکی واژن، می‌توانید استروژن را با استفاده از کرم، قرص یا حلقه واژینال به واژن اعمال کنید. این درمان مقدار کمی استروژن به بافت‌های واژن می‌رساند و می‌تواند خشکی واژن، درد هنگام رابطه جنسی و برخی علائم ادراری را کاهش دهد.
• پراسترون (Intrarosa): این هورمون ساخته‌شده انسانی، دئیدرواپی‌اندروسترون (DHEA)، وارد واژن می‌شود و به کاهش خشکی واژن و درد هنگام رابطه جنسی کمک می‌کند.
• داروهای ضدافسردگی با دوز کم: برخی داروهای ضدافسردگی می‌توانند گرگرفتگی یائسگی را کاهش دهند. این داروها شامل مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) و مهارکننده‌های بازجذب سروتونین-نوراپی‌نفرین (SNRIs) هستند. مصرف دوز پایین ضدافسردگی می‌تواند برای افرادی که به دلایل پزشکی نمی‌توانند استروژن مصرف کنند یا افرادی که به دلیل اختلالات خلقی نیاز به داروی ضدافسردگی دارند، به کنترل گرگرفتگی کمک کند.
• کلونیدین (Catapres-TTS-1, Nexiclon XR): این قرص یا چسب معمولاً برای درمان فشار خون بالا استفاده می‌شود. ممکن است در کاهش گرگرفتگی کمی مؤثر باشد. اما به دلیل عوارض جانبی احتمالی مانند فشار خون پایین، سردرد، خواب‌آلودگی و یبوست، به‌طور معمول برای گرگرفتگی تجویز نمی‌شود.
• فزولینتانت (Veozah): این دارو فاقد هورمون است. گرگرفتگی یائسگی را با مسدود کردن مسیری در مغز که به تنظیم دمای بدن کمک می‌کند، درمان می‌کند. توسط FDA برای مدیریت علائم یائسگی تأیید شده است. ممکن است باعث درد شکم، مشکلات کبدی و تشدید مشکلات خواب شود.
• اکسی‌بوتینین (Oxytrol): این دارو برای درمان مثانه بیش‌فعال و بی‌اختیاری ادرار فوری استفاده می‌شود. همچنین نشان داده شده که می‌تواند علائم یائسگی را کاهش دهد. اما در سالمندان ممکن است با کاهش عملکرد شناختی مرتبط باشد.
• داروها برای پیشگیری یا درمان پوکی استخوان: پزشک شما ممکن است دارویی برای پیشگیری یا درمان پوکی استخوان پیشنهاد کند. چندین دارو می‌توانند به کاهش کاهش تراکم استخوان و خطر شکستگی‌ها کمک کنند. پزشک همچنین ممکن است مکمل‌های ویتامین D را برای تقویت استخوان‌ها تجویز کند.
• اُسپمیفن (Osphena): این دارو که به صورت خوراکی مصرف می ‌شود و یک تنظیم‌ کننده انتخابی گیرنده استروژن (SERM) است، برای درمان درد هنگام رابطه جنسی ناشی از نازک شدن بافت واژن استفاده می‌ شود. این دارو برای افرادی که سابقه سرطان پستان داشته ‌اند یا در معرض خطر بالای سرطان پستان هستند مناسب نیست.

شیوه زندگی و درمان‌ های خانگی

بسیاری از علائمی که یائسگی ایجاد می‌کند، با گذر زمان به خودی خود از بین می‌روند. در این میان، موارد زیر ممکن است مفید باشند:

• خنک کردن گرگرفتگی‌ها. لباس‌های چند لایه بپوشید، تاپ بدون آستین استفاده کنید و از پارچه‌های تنفس‌پذیر مانند پنبه استفاده کنید. دمای اتاق را پایین بیاورید و از پنکه‌های دستی یا رومیزی استفاده کنید. کیسه‌های یخ زیر بالش بگذارید و بالش را مرتب بچرخانید تا سر شما روی سمت خنک باشد. همچنین بهتر است از محرک‌هایی مانند کافئین، الکل و غذاهای تند پرهیز کنید.
• کاهش درد واژن. از روان‌کننده‌های واژینال بر پایه آب (Astroglide، Sliquid و غیره) یا روان‌کننده‌ها و مرطوب‌کننده‌های سیلیکونی (Replens، K-Y Liquibeads و غیره) استفاده کنید. این محصولات بدون نسخه قابل تهیه هستند. فعالیت جنسی با خود یا با شریک جنسی داشته باشید. این کار با افزایش جریان خون به واژن می‌تواند ناراحتی واژن را کاهش دهد.
• خواب کافی داشته باشید. از کافئین و الکل که خواب را دشوار می‌کنند، پرهیز کنید. در طول روز ورزش کنید، اما درست قبل از خواب نه. اگر گرگرفتگی‌ها خواب شما را مختل می‌کنند، راهی برای مدیریت آن‌ها پیدا کنید تا بهتر استراحت کنید.
• راه‌ هایی برای آرامش پیدا کنید. شواهد کمی وجود دارد که نشان دهد تنفس عمیق، تجسم هدایت‌شده، ماساژ و شل کردن عضلات می‌توانند علائم یائسگی را کاهش دهند. با این حال، پیدا کردن روش‌هایی برای آرامش برای سلامت کلی مفید است و ممکن است به شما کمک کند با علائم یائسگی کنار بیایید. می‌توانید با استفاده از کتاب‌ها و وب‌سایت‌ها این روش‌ها را بیاموزید.
• تقویت عضلات کف لگن. تمرینات عضلات کف لگن که به نام تمرینات کِگل شناخته می‌شوند، می‌توانند برخی از انواع بی‌اختیاری ادرار را بهبود بخشند.
• رژیم غذایی متعادل داشته باشید. میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل را در رژیم غذایی خود بگنجانید. مصرف چربی‌های اشباع، روغن‌ها و قندها را محدود کنید. از پزشک خود بپرسید که آیا به مکمل کلسیم یا ویتامین D نیاز دارید یا خیر.
• مدیریت وزن. مطالعات نشان می‌دهند که چاقی با گرگرفتگی‌های بیشتر و شدیدتر مرتبط است. کاهش وزن و حفظ آن ممکن است به کاهش گرگرفتگی‌ها کمک کند. اگر برای کاهش وزن نیاز به کمک دارید، با پزشک خود مشورت کنید.
• سیگار نکشید. سیگار کشیدن خطر ابتلا به بیماری قلبی، سکته، پوکی استخوان، سرطان و مشکلات سلامتی دیگر را افزایش می‌دهد. همچنین ممکن است گرگرفتگی‌ها را تشدید کرده و یائسگی را زودتر آغاز کند.
• به طور منظم ورزش کنید. فعالیت بدنی منظم یا ورزش در اکثر روزها به محافظت در برابر بیماری قلبی، دیابت، پوکی استخوان و سایر مشکلات مرتبط با افزایش سن کمک می‌کند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش چربی خون: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج

طب مکمل و جایگزین

داروها و درمان‌های جایگزین زیادی وجود دارند که ادعا می‌کنند می‌توانند علائم یائسگی را کاهش دهند. با این حال، تنها تعداد کمی از آن‌ها در مطالعات علمی اثبات شده‌اند. برخی از درمان‌های مکمل و جایگزینی که مورد بررسی قرار گرفته یا در حال بررسی هستند شامل موارد زیر می‌شوند:

• استروژن های گیاهی (فیتواستروژن‌ها). برخی از غذاها حاوی استروژن‌های طبیعی هستند. دو نوع اصلی فیتواستروژن وجود دارد که ایزوفلاون‌ها و لیگنان‌ها نامیده می‌شوند. سویا، عدس، نخود و سایر حبوبات حاوی ایزوفلاون هستند. دانه کتان، غلات کامل و برخی میوه‌ها و سبزیجات حاوی لیگنان هستند.
  اثبات نشده است که استروژن‌های موجود در این غذاها بتوانند گرگرفتگی و سایر علائم یائسگی را کاهش دهند. ایزوفلاون‌ها دارای اثرات ضعیف شبیه استروژن هستند. بنابراین اگر سابقه سرطان پستان داشته‌اید، قبل از مصرف قرص‌های ایزوفلاون با پزشک خود مشورت کنید.
• هورمون‌های بیوایندنتیک. این هورمون‌ها از منابع گیاهی به‌دست می‌آیند. اصطلاح «بیوایندنتیک» نشان می‌دهد که هورمون‌های موجود در محصول از نظر شیمیایی مشابه هورمون‌هایی هستند که بدن تولید می‌کند.
  سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برخی از هورمون‌های بیوایندنتیک را تأیید کرده است. اما بسیاری از آن‌ها در داروخانه‌ها بر اساس نسخه پزشک ترکیب می‌شوند و به آن‌ها «ترکیبی» گفته می‌شود FDA .این محصولات را تنظیم نمی‌کند، بنابراین کیفیت و ریسک‌ها ممکن است متفاوت باشد.
  اثبات نشده است که هورمون‌های بیوایندنتیک مؤثرتر یا ایمن‌تر از سایر درمان‌های هورمونی باشند.
• رفتار درمانی شناختی (CBT). این نوع درمان می‌تواند به شما کمک کند افکار، احساسات و رفتارهای ناسالم را تغییر دهید. نشان داده شده است که می‌تواند میزان اذیت شدن شما از علائم یائسگی را کاهش دهد.
• کوهوش سیاه. کوهوش سیاه در میان بسیاری از افراد دارای علائم یائسگی محبوب بوده است. اما شواهد کمی وجود دارد که نشان دهد بلک کوهوش مؤثر است. همچنین ممکن است به کبد آسیب برساند و برای افرادی که سابقه سرطان پستان دارند ایمن نباشد.
• یوگا. یوگا ممکن است علائم یائسگی را حداقل به اندازه سایر اشکال ورزش کاهش دهد. تمرینات تعادلی مانند یوگا یا تای‌چی می‌توانند قدرت بدنی را افزایش داده و حرکت شما را بهتر کنند. این می‌تواند به پیشگیری از سقوط و شکستگی استخوان‌ها کمک کند.
• طب سوزنی. طب سوزنی ممکن است در کوتاه‌مدت به کاهش گرگرفتگی‌ها کمک کند. اما تحقیقات نشان نداده‌اند که اثر زیادی دارد و نیاز به مطالعات بیشتری وجود دارد.
• هیپنوتیزم. این درمان ذهن-بدن شامل یک حالت عمیق آرامش و تصاویر ذهنی است. هیپنوتراپی ممکن است تعداد گرگرفتگی‌ها و شدت آن‌ها را در برخی افراد یائسه کاهش دهد.

ممکن است نام یا تجربه مصرف مکمل‌های غذایی دیگری مانند شبدر قرمز، کاوا، دونگ کوای، DHEA، روغن گل مغربی و خامه طبیعی پروژسترون از عصاره یام وحشی را شنیده باشید. هیچ شواهد علمی وجود ندارد که نشان دهد این محصولات مؤثر هستند و برخی از آن‌ها ممکن است مضر باشند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش قند خون

قبل از مصرف هرگونه مکمل گیاهی یا غذایی برای علائم یائسگی، با پزشک خود مشورت کنید. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) بر محصولات گیاهی نظارت ندارد و برخی از آن‌ها می‌توانند مضر بوده یا با داروهای دیگر شما تداخل داشته باشند و سلامتتان را به خطر بیندازند.

آمادگی برای ویزیت

اولین ویزیت شما احتمالاً با پزشک عمومی یا متخصص زنان خواهد بود.

کارهایی که می‌توانید انجام دهید:

قبل از ویزیت:

• پیگیری علائم خود: برای مثال، فهرستی از تعداد گرگرفتگی‌هایی که در یک روز یا هفته تجربه می‌کنید تهیه کنید و شدت آن‌ها را یادداشت کنید.
• فهرست داروها و مکمل‌ها: تمام داروها، گیاهان دارویی و مکمل‌های ویتامینی که مصرف می‌کنید را یادداشت کنید. دوز و میزان مصرف هر کدام را هم ثبت کنید.
• همراه داشتن یک نفر: در صورت امکان، از یکی از اعضای خانواده یا دوستان خود بخواهید همراهتان بیاید. حضور یک نفر دیگر می‌تواند به یادآوری اطلاعاتی که تیم پزشکی به شما می‌دهد کمک کند.
• تهیه فهرست سوالات: سوالاتی که می‌خواهید از تیم پزشکی بپرسید یادداشت کنید و مهم‌ترین سوالات خود را ابتدا قرار دهید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش بارداری: انواع، علائم و تفسیر کامل نتایج

برخی سوالات پایه‌ای که می‌توانید بپرسید شامل موارد زیر است:

• چه آزمایش‌هایی لازم دارم، اگر نیاز باشد؟
• چه درمان‌هایی برای کاهش علائم من وجود دارد؟
• چه کارهای دیگری می‌توانم انجام دهم تا علائمم کاهش یابد؟
• آیا درمان‌های جایگزین وجود دارد که بتوانم امتحان کنم؟
• آیا جزوه یا بروشور چاپی وجود دارد که بتوانم داشته باشم؟
• چه وب‌سایت‌هایی را پیشنهاد می‌کنید؟

حتماً تمام سوالاتی که در ذهن دارید را بپرسید.

برخی سوالاتی که تیم پزشکی ممکن است از شما بپرسد شامل موارد زیر است:

• آیا هنوز قاعدگی دارید؟
• آخرین دوره قاعدگی شما چه زمانی بوده است؟
• علائمی که شما را آزار می‌دهند، چند وقت یک بار اتفاق می‌افتند؟
• شدت علائم شما چقدر است؟
• آیا چیزی باعث بهبود علائم شما می‌شود؟
• آیا چیزی باعث تشدید علائم شما می‌شود؟