تست تحمل لاکتوز: آزمایش خون لاکتوز و تست تنفسی

تست تحمل لاکتوز توانایی روده ‌های شما را برای هضم نوعی قند به نام لاکتوز اندازه ‌گیری می‌ کند. این قند در شیر و سایر محصولات لبنی یافت می‌ شود. اگر بدن شما نتواند این قند را هضم کند، گفته می ‌شود که دچار عدم تحمل لاکتوز هستید. این حالت می ‌تواند باعث ایجاد نفخ، درد شکم، گرفتگی عضلات شکم و اسهال شود.

انجام تست مناسب برای مدیریت علائم و جلوگیری از محدودیت‌ های غیر ضروری غذایی بسیار مهم است. بسیاری از افراد خودسرانه تصور می ‌کنند که عدم تحمل لاکتوز دارند و محصولات لبنی را از رژیم غذایی خود حذف می‌ کنند، در حالی که این کار می ‌تواند به کمبود مواد مغذی مانند کلسیم و ویتامین D منجر شود.

انجام تست عدم تحمل لاکتوز به تأیید این موضوع کمک می‌ کند که آیا علائم واقعاً ناشی از عدم تحمل لاکتوز است یا علت دیگری در دستگاه گوارش وجود دارد. در ادامه با روش‌ های مختلف آزمایش عدم تحمل لاکتوز، زمان مراجعه به پزشک و اقداماتی که پس از دریافت تشخیص باید انجام دهید، آشنا می‌ شوید.

دو روش رایج وجود دارد:

1. تست تحمل لاکتوز با خون
2. تست تنفسی هیدروژن

روش ترجیحی، تست تنفسی هیدروژن است. این تست میزان هیدروژن موجود در هوای بازدم شما را اندازه‌ گیری می‌ کند.

شناسایی عدم تحمل لاکتوز

عدم تحمل لاکتوز زمانی رخ می ‌دهد که فرد نتواند لاکتوز، قند طبیعی موجود در شیر حیوانی و محصولات لبنی، را به ‌طور کامل هضم کند. این مشکل به دلیل کمبود تولید آنزیم لاکتاز در بدن ایجاد می ‌شود.

مطلب پیشنهادی: آمادگی ها و آزمایش خون قبل از عمل چشم لازک و آب مروارید

آنزیم لاکتاز، لاکتوز را به دو قند ساده ‌تر یعنی گلوکز و گالاکتوز تجزیه می ‌کند که به ‌راحتی جذب می ‌شوند. در صورت کمبود لاکتاز، لاکتوز به ‌طور کامل تجزیه نمی ‌شود و دست ‌نخورده وارد روده بزرگ می ‌شود، جایی که آب را به روده می ‌کشد و توسط باکتری ‌های روده تخمیر می ‌شود. این فرآیند می‌ تواند در افراد حساس علائم گوارشی ناخوشایندی ایجاد کند.

علائم شایع عدم تحمل لاکتوز شامل موارد زیر است:

• گاز زیاد
• نفخ
• درد شکم
• دل‌پیچه
• اسهال
• حالت تهوع
• استفراغ

علائم می ‌توانند تنها ۳۰ دقیقه پس از مصرف لبنیات آغاز شوند، اما گاهی تا دو ساعت بعد از خوردن لبنیات نیز بروز پیدا می‌ کنند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای ریزش مو

نکته مهم این است که عدم تحمل لاکتوز با آلرژی به شیر متفاوت است. عدم تحمل لاکتوز یک مشکل گوارشی است، در حالی که آلرژی به شیر ناشی از واکنش سیستم ایمنی بدن به پروتئین ‌های موجود در محصولات لبنی است. آلرژی به شیر می ‌تواند باعث کهیر، تورم، مشکل در تنفس یا حتی آنافیلاکسی شود، در حالی که عدم تحمل لاکتوز بیشتر موجب علائم گوارشی می‌ گردد.

اگر فردی دچار آلرژی به شیر باشد، باید برای جلوگیری از بروز واکنش ایمنی از همه محصولات لبنی پرهیز کند. اما عدم تحمل لاکتوز شدت ‌های مختلفی دارد و بسیاری از افراد مبتلا می ‌توانند مقادیر کمی لاکتوز را تحمل کنند. دلیل این موضوع آن است که افراد با عدم تحمل لاکتوز، مقادیر متفاوتی از آنزیم لاکتاز تولید می‌ کنند. هر چه تولید این آنزیم بیشتر باشد، فرد می ‌تواند لاکتوز بیشتری را بدون بروز علائم مصرف کند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون یائسگی: انواع، علائم و درمان

تست تحمل لاکتوز چیست؟

تست تحمل لاکتوز، توانایی بدن شما در هضم لاکتوز را اندازه‌ گیری می‌ کند. لاکتوز نوعی قند است که در شیر، پنیر، بستنی و سایر محصولات لبنی یافت می ‌شود.

به طور طبیعی، آنزیمی به نام لاکتاز (یک پروتئین که واکنش‌ های شیمیایی خاصی در بدن را تسریع می‌ کند) لاکتوز را به قندهای ساده‌ تر می ‌شکند. این قندهای ساده سپس توسط بدن جذب شده و به انرژی تبدیل می ‌شوند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون کلاژن: تشخیص، نحوه انجام و درمان

اگر بدن شما لاکتاز کافی تولید نکند، قادر نخواهید بود غذاهای حاوی لاکتوز را به درستی هضم کنید.

• وقتی بدن شما نمی ‌تواند همه لاکتوز موجود در غذا یا نوشیدنی را هضم کند و لاکتوز به روده بزرگ می ‌رسد، به آن جذب ناقص لاکتوز (Lactose Malabsorption) گفته می ‌شود.
• عدم جذب لاکتوز می ‌تواند باعث بروز علائم ناراحت ‌کننده ‌ای مانند نفخ، گاز، و اسهال شود که معمولاً ظرف ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت پس از مصرف شیر یا سایر محصولات لبنی ظاهر می ‌شوند.
• وقتی پس از خوردن یا نوشیدن محصولات حاوی لاکتوز، علائم عدم جذب لاکتوز رخ دهد، به آن عدم تحمل لاکتوز (Lactose Intolerance) گفته می ‌شود.

دو نوع تست تحمل لاکتوز وجود دارد:

1. تست تنفس هیدروژن: در این تست، میزان گاز هیدروژن در نفس شما قبل و بعد از نوشیدن مایعی حاوی لاکتوز اندازه‌ گیری می ‌شود. اگر نتوانید همه لاکتوز را هضم کنید، باکتری‌ های روده بزرگ آن را تجزیه کرده و گاز هیدروژن اضافی تولید می ‌کنند که از طریق تنفس خارج می‌ شود. این روش متداول ‌ترین روش برای تشخیص عدم تحمل لاکتوز است.
2. آزمایش خون گلوکز: در این تست، چندین آزمایش خون برای اندازه ‌گیری سطح گلوکز (نوعی قند) قبل و بعد از نوشیدن مایعی حاوی لاکتوز انجام می ‌شود. اگر بدن شما لاکتوز را به خوبی هضم نکند، معمولاً افزایش سطح گلوکز خون مشاهده نمی ‌شود.

نام ‌های دیگر این تست ‌ها: تست تنفس هیدروژن، تست تحمل لاکتوز خوراکی، تست سرمی تحمل لاکتوز، تست عدم تحمل لاکتوز، تست تنفس لاکتوز، تست جذب دی ‌ساکارید

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای عمل بینی

کاربردهای آزمایش تحمل لاکتوز

تست تحمل لاکتوز برای موارد زیر استفاده می ‌شود:

• تشخیص عدم تحمل لاکتوز
• بررسی سایر بیماری‌ هایی که ممکن است علائم مشابه ایجاد کنند، مانند:
  • سندرم روده تحریک‌پذیر
  • بیماری سلیاک
  • رشد بیش از حد باکتری در روده کوچک (SIBO)
  • بیماری کرون
  • کولیت اولسراتیو

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون مخفی در مدفوع

چرا به تست تحمل لاکتوز نیاز داریم؟

اگر علائم عدم تحمل لاکتوز را داشته باشید، ممکن است به این تست نیاز داشته باشید.
این علائم معمولاً بین ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت پس از خوردن یا نوشیدن محصولات لبنی رخ می‌ دهند.
این علائم می ‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• اسهال
• درد شکم
• نفخ
• گاز معده
• تهوع

نحوه انجام تست تحمل لاکتوز

پزشک شما ممکن است تست تنفس هیدروژن یا تست خون برای اندازه ‌گیری گلوکز را تجویز کند.

مطلب پیشنهادی: خون در ادرار (هماتوری)

در طول تست تنفس هیدروژن

• شما درون یک ظرف شبیه بادکنک می ‌دمید که میزان هیدروژن موجود در نفس شما را اندازه‌ گیری می ‌کند.
• شما یک مایع طعم ‌دار حاوی لاکتوز می‌ نوشید.
• ۳۰ دقیقه بعد و هر ۳۰ دقیقه برای چند ساعت دوباره درون ظرف می ‌دمید. در هر بار، سطح هیدروژن شما اندازه‌ گیری می ‌شود و پزشک درباره‌ ی علائم شما سؤال می ‌کند.

نمونه ‌هایی از بازدم شما در زمان‌ های مشخص گرفته می ‌شود و میزان هیدروژن اندازه‌ گیری می‌ گردد.

به طور طبیعی، میزان هیدروژن در بازدم بسیار کم است. اما اگر بدن شما در هضم و جذب لاکتوز مشکل داشته باشد، میزان هیدروژن در بازدم افزایش می ‌یابد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کبد: نحوه انجام تست ها و تفسیر نتایج

در طول تست خون برای اندازه‌ گیری گلوکز

• یک متخصص بهداشت نمونه خون را از ورید بازوی شما با استفاده از سوزن کوچک می‌ گیرد. پس از وارد کردن سوزن، مقدار کمی خون در یک لوله آزمایش یا ویال جمع‌ آوری می ‌شود.
• شما یک مایع حاوی لاکتوز می ‌نوشید.
• نمونه ‌های خون بیشتری در فواصل مشخص، معمولاً در ۳۰ دقیقه، یک ساعت و دو ساعت گرفته می ‌شود.

مطلب پیشنهادی: آزمایش فشار خون: نحوه انجام و تفسیر نتایج

آمادگی های لازم برای انجام آزمایش تحمل لاکتوز

برای آماده شدن برای هر دو نوع تست، لازم است:

• ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از تست ناشتا باشید (غذا و نوشیدنی نخورید)
• دو تا چهار هفته قبل از تست مصرف آنتی ‌بیوتیک ‌ها را متوقف کنید
• روز قبل از تست سیگار نکشید و ورزش سنگین انجام ندهید
• ممکن است لازم باشد مصرف برخی داروها مانند ملین ‌ها، داروهای ضد اسید و نرم‌ کننده‌ های مدفوع را قبل از تست متوقف کنید، بنابراین همه داروهایی که مصرف می ‌کنید را به پزشک خود اطلاع دهید. اما هیچ دارویی را بدون دستور پزشک قطع نکنید.

اگر تست تنفس انجام می ‌دهید، ممکن است لازم باشد کمی قبل از انجام تست، مسواک بزنید یا دهان خود را بشویید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کمبود ویتامین های ضروری بدن

ریسک تست تحمل لاکتوز

اگر شما عدم تحمل لاکتوز دارید، ممکن است بعد از نوشیدن نوشیدنی حاوی لاکتوز دچار گرفتگی یا نفخ شوید.

هیچ ریسک دیگری برای انجام تست تنفسی هیدروژن وجود ندارد.

انجام آزمایش خون تقریباً بدون ریسک است. ممکن است کمی درد یا کبودی در محل تزریق ایجاد شود، اما اغلب این علائم به‌ سرعت برطرف می ‌شوند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش چربی خون: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج

تفسیر نتایج تست تحمل لاکتوز

اگر تست تنفسی هیدروژن انجام داده‌ اید:

• افزایش سطح هیدروژن و بدتر شدن علائم بعد از نوشیدن لاکتوز: احتمالاً شما عدم تحمل لاکتوز دارید.
• افزایش کم یا بدون افزایش هیدروژن بعد از نوشیدن لاکتوز: احتمالاً علائم شما به دلیل عدم تحمل لاکتوز نیست. اما گاهی ممکن است نتیجه منفی باشد و شما هنوز هم عدم تحمل لاکتوز داشته باشید. در این صورت ممکن است نیاز به آزمایش ‌های بیشتری برای تعیین علت علائم داشته باشید.

اگر تست خون گلوکز انجام داده ‌اید:

• سطح گلوکز شما بعد از نوشیدن لاکتوز افزایش نیافته است: احتمالاً شما عدم تحمل لاکتوز دارید.
• سطح گلوکز شما افزایش یافته است: احتمالاً علائم شما به دلیل عدم تحمل لاکتوز نیست. اما اگر دیابت دارید، ممکن است سطح گلوکز خون شما حتی در صورت داشتن عدم تحمل لاکتوز نیز افزایش یابد. در این صورت ممکن است نیاز به آزمایش‌ های بیشتری برای تعیین علت علائم داشته باشید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش قند خون

اگر عدم تحمل لاکتوز تشخیص داده شد:

• می ‌توانید با محدود کردن یا اجتناب از مصرف غذاهای حاوی لاکتوز مانند شیر و پنیر، وضعیت خود را مدیریت کنید.
• برخی افراد می ‌توانند مقدار محدودی لبنیات مصرف کنند بدون این که علائم داشته باشند، در حالی که برخی دیگر ممکن است نیاز داشته باشند کاملاً از لاکتوز اجتناب کنند.
• مصرف مکمل حاوی لاکتاز نیز می‌ تواند به مدیریت این وضعیت کمک کند.

حتماً با پزشک خود درباره برنامه غذایی و استفاده از مکمل‌ های لاکتاز مشورت کنید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش بارداری: انواع، علائم و تفسیر کامل نتایج

نتایج طبیعی آزمایش تحمل لاکتوز

تست تنفسی: اگر میزان هیدروژن در طول آزمایش، کمتر از ۲۰ قسمت در میلیون (ppm) نسبت به سطح ناشتا (پیش از آغاز تست) افزایش یابد، نتیجه در محدوده ‌ی طبیعی در نظر گرفته می‌ شود.

تست خون: اگر سطح گلوکز شما در عرض ۲ ساعت پس از نوشیدن محلول لاکتوز، بیش از ۳۰ میلی ‌گرم در دسی ‌لیتر) ۱.۶ (mmol/L افزایش یابد، نتیجه طبیعی است. افزایش ۲۰ تا ۳۰ میلی‌ گرم در دسی ‌لیتر) ۱.۱ تا ۱.۶ (mmol/L غیر قطعی تلقی می‌ شود.

توجه: محدوده‌ های طبیعی ممکن است بین آزمایشگاه ‌های مختلف کمی متفاوت باشد. درباره معنی دقیق نتایج تست خود با پزشک مشورت کنید.

مطلب پیشنهادی: تست STD: آزمایش های تشخیص بیماری های مقاربتی

مثال ‌های بالا مقادیر رایج برای این تست ‌ها را نشان می ‌دهند. برخی آزمایشگاه‌ ها ممکن است از واحدهای اندازه‌گیری متفاوت یا نمونه‌های متفاوت استفاده کنند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های قلبی

نتایج غیرطبیعی آزمایش تحمل لاکتوز

نتایج غیرطبیعی ممکن است نشانه ‌ای از عدم تحمل لاکتوز باشد.

نتیجه تست تنفسی که نشان دهد میزان هیدروژن ۲۰ ppm یا بیشتر نسبت به سطح قبل از تست افزایش یافته است، به عنوان تست مثبت در نظر گرفته می ‌شود. این بدان معناست که ممکن است بدن شما در هضم لاکتوز مشکل داشته باشد.

اگر سطح گلوکز شما در عرض ۲ ساعت پس از نوشیدن محلول لاکتوز کمتر از ۲۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر) ۱.۱ (mmol/L افزایش یابد، تست خون غیر طبیعی در نظر گرفته می ‌شود.

پس از یک تست غیر طبیعی، معمولاً یک تست تحمل گلوکز انجام می‌ شود تا مشکل در توانایی بدن برای جذب گلوکز بررسی شود.

مطلب پیشنهادی: آزمایش هورمونی: انواع، نحوه تشخیص و تفسیر نتایج

نکات تکمیلی تست تحمل لاکتوز

عدم تحمل لاکتوز با حساسیت به شیر یا لبنیات یکسان نیست.

• حساسیت به شیر یک واکنش سیستم ایمنی است و می ‌تواند علائم شدید ایجاد کند.
• در حالی که عدم تحمل لاکتوز عوارض جدی ایجاد نمی ‌کند، می‌ تواند باعث علائم ناراحت‌ کننده و ناخوشایند شود.

تنظیم رژیم غذایی می ‌تواند به شما کمک کند از این ناراحتی ‌ها جلوگیری کنید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کلیه: آزمایش های خون، ادرار و تفسیر نتایج

خطرات تست تحمل لاکتوز

خون‌ گیری معمولاً خطر کمی دارد. اندازه رگ ‌ها و شریان ‌ها در افراد مختلف و حتی در دو سمت بدن متفاوت است، بنابراین گرفتن خون از برخی افراد ممکن است دشوارتر باشد.

سایر خطرات جزئی خون‌ گیری عبارتند از:

• غش یا احساس سرگیجه
• ایجاد چندین سوراخ برای پیدا کردن رگ
• هماتوم (جمع شدن خون زیر پوست)
• خونریزی بیش از حد
• عفونت (خطری اندک در زمان ایجاد زخم در پوست)

مطلب پیشنهادی: کبد چرب گرید 1: علائم، علل، تشخیص و درمان

گزینه‌ هایی برای افرادی که پزشک خانوادگی ندارند

اگر امکان انجام تست عدم تحمل لاکتوز را ندارید، می ‌توانید برای مدت کوتاهی محصولات لبنی بدون لاکتوز مصرف کنید تا میزان تحمل خود را نسبت به لاکتوز ارزیابی کنید. این کار شامل حذف غذاهای پر لاکتوز از رژیم غذایی به مدت چند هفته و جایگزینی آن‌ ها با نسخه ‌های بدون لاکتوز است. سپس به تدریج غذاهای پر لاکتوز را دوباره وارد رژیم غذایی کنید و ببینید آیا علائم باز می ‌گردند یا خیر. اگر پس از مصرف مجدد موادی مانند شیر یا برخی انواع ماست علائم برگشتند، احتمالاً دچار عدم تحمل لاکتوز هستید.

مطلب پیشنهادی: کبد چرب گرید 2:علائم، علل، تشخیص و درمان

گزینه ‌های دیگر برای راهنمایی در صورت شک به عدم تحمل لاکتوز عبارت ‌اند از:

• مراجعه به کلینیک ‌های سرپایی یا داروساز برای دریافت مشاوره اولیه در مدیریت علائم.
• صحبت با یک کارشناس تغذیه (Dietitian) برای دریافت برنامه غذایی شخصی ‌سازی ‌شده به ‌منظور مدیریت عدم تحمل لاکتوز بدون ایجاد محدودیت‌ های غذایی غیر ضروری.

به یاد داشته باشید، ابتلا به عدم تحمل لاکتوز به این معنا نیست که باید تمام لبنیات را از رژیم غذایی خود حذف کنید. برخی محصولات لبنی مانند پنیرهای سفت یا کهنه و ماست یونانی میزان نسبتاً کمی لاکتوز دارند و حتی در صورت ابتلا به عدم تحمل لاکتوز نیز ممکن است قابل تحمل باشند.

مطلب پیشنهادی: کبد چرب گرید 3

اقدامات لازم پس از تشخیص

پس از تشخیص عدم تحمل لاکتوز، راهکارهای مختلفی برای مدیریت علائم وجود دارد که در عین حال به شما کمک می ‌کند یک رژیم غذایی متعادل داشته باشید.

برخی از استراتژی‌ های مدیریت عدم تحمل لاکتوز عبارت ‌اند از:

• انتخاب محصولات لبنی بدون لاکتوز مانند شیر، ماست و پنیر بدون لاکتوز که همان مواد مغذی لبنیات معمولی را دارند اما بدون ایجاد ناراحتی.

• انتخاب لبنیات با لاکتوز کمتر مانند پنیرهای کهنه و ماست یونانی.
• استفاده از مکمل‌ های آنزیم لاکتاز بدون نسخه (OTC) برای کمک به تجزیه لاکتوز موجود در لبنیات و کاهش علائم.
• در صورت کاهش مصرف لبنیات، ممکن است به مکمل کلسیم نیاز داشته باشید تا نیاز روزانه‌ تان تأمین شود. همچنین احتمال دارد به مکمل ویتامین D نیاز پیدا کنید، به‌ ویژه در ماه ‌های زمستان. بهتر است در این مورد با پزشک، متخصص تغذیه یا داروساز مشورت کنید.

جمع‌ بندی

انجام تست عدم تحمل لاکتوز به تأیید تشخیص کمک می ‌کند و از محدودیت ‌های غذایی غیر ضروری جلوگیری می ‌نماید. حتی اگر به عدم تحمل لاکتوز مبتلا باشید، ممکن است بتوانید مقادیر کم لاکتوز موجود در موادی مانند پنیرهای کهنه و ماست یونانی را تحمل کنید. همچنین می ‌توانید محصولات لبنی بدون لاکتوز انتخاب کنید یا هنگام مصرف غذاهای حاوی لاکتوز از قطره ‌ها یا قرص ‌های آنزیم لاکتاز استفاده نمایید.

اگر به عدم تحمل لاکتوز مشکوک هستید، مهم است که با یک ارائه ‌دهنده خدمات درمانی مشورت کنید. آن ‌ها می ‌توانند به شما در مدیریت علائم کمک کنند و در عین حال مطمئن شوند که مواد مغذی ضروری مانند کلسیم و ویتامین D را به اندازه کافی دریافت می ‌کنید. به یاد داشته باشید، با رویکرد درست می‌ توانید بدون ناراحتی از مصرف لبنیات لذت ببرید!