آزمایش کبد: نحوه انجام تست ها و تفسیر نتایج

مقدمه: آزمایش کبد یکی از روش های مهم برای ارزیابی عملکرد این عضو حیاتی بدن است. کبد به عنوان یکی از ارگان های کلیدی در فرآیندهای مختلف متابولیک، سم زدایی و ذخیره مواد مغذی فعالیت می کند. بنابراین، هرگونه اختلال در عملکرد کبد می تواند تأثیرات منفی بر روی سلامت فرد بگذارد. انجام آزمایشات مختلف برای بررسی وضعیت کبد می تواند به تشخیص بیماری های احتمالی مانند هپاتیت، سیروز کبدی و سایر مشکلات مرتبط کمک کند.

آزمایش کبد معمولاً با اندازه گیری آنزیم ها و پروتئین های خاصی که توسط کبد تولید می شوند، انجام می گیرد. این آزمایشات شامل بررسی سطح آنزیم های آسپارتات آمینو ترانسفراز (AST)، آلانین آمینو ترانسفراز (ALT) و دیگر مارکرهای کبدی است که هرکدام می توانند نشانه ای از بروز مشکلات مختلف کبدی باشند. در صورت مشاهده نتایج غیرطبیعی در این آزمایشات، پزشک ممکن است برای بررسی بیشتر و تعیین نوع بیماری، آزمایشات تکمیلی بیشتری درخواست کند.

آزمایش عملکرد کبد چیست؟

آزمایش عملکرد کبد یکی از مجموعه آزمایش هایی است که سطح برخی از آنزیم ها و پروتئین های موجود در خون را بررسی می کند.

برخی از این آزمایش ها به دنبال آنزیم هایی هستند که فقط زمانی در خون یافت می شوند که کبد آسیب دیده یا دچار بیماری شده باشد. برخی دیگر نیز بررسی می کنند که آیا کبد به درستی کار می کند یا نه.

کبد وظایف مهمی در بدن دارد که برای سلامتی ضروری هستند. این وظایف شامل تجزیه غذا، تصفیه خون، تولید پروتئین و ذخیره انرژی می باشد. اگر مشکلی برای کبد به وجود بیاید، ممکن است علائم مختلفی مانند زردی پوست یا گفتار نامفهوم داشته باشید. در چنین شرایطی، ممکن است به آزمایش کبد نیاز داشته باشید.

چرا آزمایش کبد انجام می شود؟

ممکن است این آزمایش برای بررسی بیماری های کبدی مانند هپاتیت (بیماری که باعث تورم کبد شده و می تواند مشکلات جدی ایجاد کند) انجام شود. علائم کلی مشکلات کبدی عبارتند از:

• کاهش اشتها
• حالت تهوع یا استفراغ
• ضعف یا احساس خستگی شدید
• زرد شدن چشم ها یا پوست (یرقان)
• تیره شدن ادرار یا روشن شدن مدفوع (کمتر رایج)
• ورم شکم (کمتر رایج)

با این حال، اغلب اوقات شما هیچ علائمی را احساس نمی کنید.

پزشک ممکن است آزمایش کبد را تجویز کند اگر:

• به طور مرتب الکل مصرف می کنید یا به اختلال مصرف الکل مبتلا هستید
• یکی از اعضای خانواده شما دچار بیماری کبدی است
• اضافه وزن زیادی دارید، به ویژه اگر دیابت یا فشار خون بالا نیز دارید
• داروهایی مصرف می کنید که ممکن است به کبد آسیب برسانند
• بیماری کیسه صفرا یا کم خونی دارید

آزمایش عملکرد کبد همچنین می تواند به پزشک کمک کند تا تشخیص دهد که آیا بیماری در حال بدتر شدن است یا درمان مؤثر بوده است یا نه.

آزمایش های عملکرد کبد چه اطلاعاتی ارائه می دهند؟

مقادیر و نسبت های مختلف مواد اندازه گیری شده در آزمایش کبد می توانند اطلاعات مهمی درباره وضعیت کبد ارائه دهند. این آزمایش ها می توانند به پزشک شما کمک کنند تا موارد زیر را تشخیص دهد:

• وجود التهاب کبد (هپاتیت): این آزمایش ها می توانند نشان دهند که آیا کبد شما دچار التهاب شده است یا خیر. التهاب کبد ممکن است ناشی از عفونت های ویروسی یا علل دیگر باشد.
• علت التهاب کبد: آزمایش ها می توانند مشخص کنند که آیا التهاب کبد به دلیل مصرف الکل (هپاتیت الکلی) یا عوامل غیرالکلی مانند بیماری های متابولیک (مانند کبد چرب غیرالکلی) ایجاد شده است.
• محل مشکل: نتایج این آزمایش ها می توانند تعیین کنند که آیا مشکل در خود بافت کبد وجود دارد یا در مجاری صفراوی که وظیفه انتقال صفرا را بر عهده دارند.
• اختلال در عملکرد کبد: این آزمایش ها می توانند نشان دهند که آیا عملکرد کبد مختل شده است یا خیر و اگر چنین است، میزان این اختلال چقدر است.
• انسداد جریان صفرا: آزمایش های عملکرد کبد می توانند مشخص کنند که آیا جریان صفرا در بدن شما دچار انسداد شده است یا خیر و شدت این انسداد تا چه حد است.
• تأثیر داروها بر کبد: اگر داروهایی مصرف می کنید که ممکن است به کبد آسیب برسانند، این آزمایش ها می توانند میزان این آسیب را نشان دهند و به پزشک کمک کنند تا در صورت لزوم درمان را تنظیم کند.

این اطلاعات به پزشک کمک می کند تا تشخیص دقیق تری بدهد و بهترین روش درمانی را برای شما انتخاب کند.

انواع آزمایش بررسی عملکرد کبد

آزمایش های مختلفی برای بررسی عملکرد کبد وجود دارد که برخی از رایج ترین آن ها عبارتند از:

آزمایش آلانین آمینوترانسفراز (ALT)

آزمایش ALT برای اندازه گیری سطح آنزیم آلانین آمینوترانسفراز در خون انجام می شود. این آنزیم عمدتاً در سلول های کبدی یافت می شود و به تجزیه پروتئین ها و تبدیل آن ها به انرژی کمک می کند. زمانی که کبد دچار آسیب یا التهاب شود، سلول های کبدی این آنزیم را به جریان خون آزاد می کنند. سطح بالای ALT در خون معمولاً نشان دهنده آسیب کبدی یا بیماری هایی مانند هپاتیت، کبد چرب یا سیروز کبدی است. پزشکان اغلب این آزمایش را برای تشخیص و نظارت بر بیماری های کبدی تجویز می کنند.

سطح طبیعی ALT در خون معمولاً پایین است، اما هنگامی که آسیب به کبد وارد شود، این مقدار افزایش می یابد. عواملی مانند مصرف الکل، عفونت های ویروسی، داروهای خاص و چاقی می توانند باعث بالا رفتن سطح ALT شوند. اگر نتایج آزمایش ALT بالا باشد، پزشک ممکن است آزمایش های تکمیلی دیگری مانند AST یا آزمایش های تصویربرداری از کبد را نیز تجویز کند. این آزمایش به طور معمول به عنوان بخشی از پانل آزمایش عملکرد کبد انجام می شود و اطلاعات مهمی درباره سلامت کبد ارائه می دهد.

آزمایش آلکالین فسفاتاز (ALP)

آزمایش ALP سطح آنزیم آلکالین فسفاتاز را در خون اندازه گیری می کند. این آنزیم در بخش های مختلف بدن از جمله کبد، مجاری صفراوی و استخوان ها وجود دارد. سطح بالای ALP ممکن است نشان دهنده مشکلات کبدی مانند انسداد مجاری صفراوی، التهاب کبد یا بیماری های استخوانی باشد. انسداد مجاری صفراوی می تواند به دلیل سنگ کیسه صفرا یا تومورهای کبدی ایجاد شود. همچنین، بیماری هایی مانند کلانژیت (التهاب مجاری صفراوی) یا سیروز کبدی نیز می توانند منجر به افزایش سطح ALP شوند.

سطح طبیعی ALP ممکن است بر اساس سن، جنسیت و شرایط فیزیولوژیکی متفاوت باشد. برای مثال، در کودکان و نوجوانان به دلیل رشد سریع استخوان ها، سطح ALP معمولاً بالاتر است. اگر نتایج این آزمایش افزایش غیرعادی نشان دهد، پزشک ممکن است آزمایش های تکمیلی مانند آزمایش GGT را برای تشخیص دقیق تر تجویز کند. این آزمایش به ویژه زمانی که علائمی مانند زردی، درد شکم یا خستگی مفرط وجود داشته باشد، انجام می شود.

آزمایش آلبومین و پروتئین کل

آزمایش آلبومین و پروتئین کل میزان پروتئین های مهمی که توسط کبد تولید می شوند را اندازه گیری می کند. آلبومین پروتئین اصلی خون است که به حفظ فشار اسمزی کمک کرده و مواد مغذی و هورمون ها را در بدن انتقال می دهد. سطح پایین آلبومین ممکن است نشانه بیماری های کبدی مانند سیروز یا هپاتیت مزمن باشد. همچنین، سوء تغذیه، مشکلات کلیوی و برخی بیماری های التهابی نیز می توانند باعث کاهش سطح آلبومین شوند.

آزمایش پروتئین کل علاوه بر آلبومین، سطح گلوبولین را نیز اندازه گیری می کند. گلوبولین ها عمدتاً توسط سیستم ایمنی تولید می شوند و در مبارزه با عفونت ها نقش دارند. سطح پایین پروتئین کل می تواند به معنای اختلال در عملکرد کبد باشد. اگر این آزمایش کاهش غیرعادی را نشان دهد، پزشک ممکن است آزمایش های بیشتری مانند آزمایش بیلی روبین یا ALT را انجام دهد. این آزمایش برای ارزیابی سلامت کلی کبد و تشخیص علائم اولیه آسیب کبدی ضروری است.

آزمایش آسپارتات آمینوترانسفراز (AST)

آزمایش AST برای اندازه گیری سطح آنزیم آسپارتات آمینوترانسفراز در خون انجام می شود. این آنزیم در کبد، قلب، عضلات و کلیه ها وجود دارد. اگر کبد آسیب ببیند یا دچار التهاب شود، این آنزیم وارد جریان خون می شود و سطح آن افزایش می یابد. بالا بودن AST می تواند نشانه بیماری های کبدی مانند هپاتیت ویروسی، مصرف بیش از حد الکل، کبد چرب یا آسیب های عضلانی باشد.

تفسیر نتایج این آزمایش اغلب همراه با آزمایش ALT انجام می شود. اگر ALT بیشتر از AST باشد، معمولاً به آسیب مستقیم کبد اشاره دارد. در حالی که اگر AST بیشتر از ALT باشد، می تواند نشان دهنده بیماری های خارج از کبد مانند آسیب عضلانی یا بیماری های قلبی باشد. پزشکان از این آزمایش برای تشخیص دقیق علت آسیب کبدی و نظارت بر روند درمان استفاده می کنند.

آزمایش بیلی روبین

آزمایش بیلی روبین میزان این ماده زردرنگ را که در اثر تجزیه گلبول های قرمز تولید می شود، اندازه گیری می کند. کبد به طور طبیعی بیلی روبین را از خون تصفیه کرده و از طریق صفرا به دستگاه گوارش منتقل می کند. اگر سطح بیلی روبین در خون افزایش یابد، ممکن است نشانه مشکلات کبدی یا انسداد مجاری صفراوی باشد. این افزایش می تواند به علائمی مانند زردی پوست و چشم ها، ادرار تیره و خستگی منجر شود.

دو نوع بیلی روبین اندازه گیری می شود: بیلی روبین مستقیم (کونژوگه) و بیلی روبین غیرمستقیم (غیرکونژوگه). سطح بالای بیلی روبین مستقیم ممکن است به علت انسداد صفراوی باشد، در حالی که افزایش بیلی روبین غیرمستقیم می تواند به دلیل تخریب بیش از حد گلبول های قرمز یا مشکلات مادرزادی باشد. پزشکان از این آزمایش برای تشخیص بیماری های کبدی و بررسی عملکرد سیستم صفراوی استفاده می کنند.

آزمایش گاما گلوتامیل ترانسفراز (GGT)

آزمایش GGT سطح آنزیم گاما گلوتامیل ترانسفراز را اندازه گیری می کند. این آنزیم در کبد، مجاری صفراوی و پانکراس وجود دارد. سطح بالای GGT ممکن است نشان دهنده آسیب به کبد یا انسداد مجاری صفراوی باشد. همچنین، مصرف بیش از حد الکل یا برخی داروها می توانند باعث افزایش سطح GGT شوند. این آزمایش معمولاً برای تأیید نتایج غیرطبیعی ALP انجام می شود.

اگر سطح GGT بالا باشد، پزشک ممکن است آزمایش های بیشتری برای شناسایی علت دقیق انجام دهد. این آزمایش برای تشخیص بیماری های کبدی ناشی از مصرف الکل و بررسی عملکرد مجاری صفراوی بسیار مهم است.

آزمایش زمان پروترومبین (PT)

آزمایش PT مدت زمانی که خون برای لخته شدن نیاز دارد را اندازه گیری می کند. کبد پروتئین های مورد نیاز برای لخته شدن خون را تولید می کند، بنابراین هرگونه آسیب کبدی می تواند زمان لخته شدن را افزایش دهد. اگر زمان PT طولانی تر از حد طبیعی باشد، ممکن است نشانه سیروز، هپاتیت یا کمبود ویتامین K باشد.

این آزمایش معمولاً همراه با سایر آزمایش های عملکرد کبد انجام می شود. داروهای رقیق کننده خون مانند وارفارین نیز می توانند باعث افزایش زمان PT شوند. پزشکان از این آزمایش برای ارزیابی عملکرد کبد و نظارت بر تأثیر داروهای ضد انعقاد استفاده می کنند.

آزمایش های ارزیابی بیماری های کبدی

جدول زیر به طور خلاصه آزمایش هایی را که معمولاً برای بررسی عملکرد کبد انجام می شوند، توضیح می دهد. این آزمایش ها معمولاً به صورت یک پنل ارائه می شوند که شامل آزمایش های اصلی و توصیه شده برای ارزیابی بیماری های کبدی است. الگوی نتایج غیرطبیعی این آزمایش ها می تواند به شناسایی راهبردهای آزمایشگاهی اضافی و تعیین علت اصلی کمک کند. برخی از الگوهای پیشنهادی در بخش الگوهای نتایج آزمایش کبد شرح داده شده اند.

آسیب سلول های کبدی (Hepatocellular Damage)

✅ آزمایش AST:
افزایش سطح AST ممکن است نشان دهنده آسیب سلول های کبدی باشد. میزان افزایش AST بسته به علت آسیب سلولی متفاوت است. با این حال، AST به طور خاص به آسیب کبدی محدود نمی شود زیرا آسیب به عضلات قلبی و اسکلتی نیز می تواند باعث افزایش آن شود. بنابراین، AST در مقایسه با ALT حساسیت و ویژگی کمتری برای تشخیص بیماری های کبدی دارد.

✅ آزمایش ALT:
افزایش سطح ALT نیز ممکن است نشان دهنده آسیب سلول های کبدی باشد. ALT معمولاً به عنوان دقیق ترین آزمایش برای تشخیص آسیب های کبدی در نظر گرفته می شود. سطح ALT ممکن است با افزایش شاخص توده بدنی (BMI) افزایش یابد. مشابه با AST، میزان افزایش ALT نیز به علت زمینه ای آسیب کبدی بستگی دارد.

✅ نسبت AST به ALT:
به طور معمول، آسیب سلول های کبدی منجر به نسبت AST به ALT بیشتر از ۱ می شود. با این حال، بیماری کبدی ناشی از مصرف الکل اغلب با نسبت ≥۲ همراه است. این نسبت ممکن است در بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)، سیروز یا بیماری ویلسون نیز افزایش یابد، اما معمولاً از ۲ فراتر نمی رود.

کلستاز (Cholestasis)

✅ آزمایش ALP:
افزایش سطح آلکالین فسفاتاز (ALP) نشان دهنده وجود کلستاز (اختلال در جریان صفرا) است. سطح ALP ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند سن، بارداری و جنسیت نیز قرار گیرد. برای تشخیص منشأ کبدی افزایش ALP، می توان از آزمایش GGT یا 5’NT استفاده کرد.

✅ آزمایش GGT:
اندازه گیری GGT می تواند به تأیید منشأ کبدی افزایش ALP کمک کند. سطح بالای GGT نشان دهنده علت کبدی افزایش ALP است. GGT همچنین برای ارزیابی مصرف الکل استفاده می شود، اما اختصاصی نیست و ممکن است در بیماری هایی مانند کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) و سایر اختلالات صفراوی نیز افزایش یابد.

✅ آزمایش 5’NT:
اندازه گیری 5’NT نیز می تواند برای تأیید منشأ کبدی افزایش ALP به کار رود. سطح بالای 5’NT نشان دهنده علت کبدی افزایش ALP است، در حالی که سطح طبیعی آن به طور خاص برای بیماری های کبدی و صفراوی تشخیصی است.

نشانگر غیر اختصاصی بیماری کبدی (Nonspecific Marker of Liver Disease)

✅ آزمایش بیلی روبین:
سطح بیلی روبین باید به دو بخش بیلی روبین غیرمستقیم (غیرکونژوگه) و مستقیم (کونژوگه) تفکیک شود. غلظت های غیرطبیعی بیلی روبین همراه با سایر نتایج غیرطبیعی آزمایش های کبدی ممکن است نشان دهنده کلستاز یا آسیب سلول های کبدی باشد.

آزمایش های عملکرد سنتزی کبد (Synthetic Function Tests)

✅ آزمایش آلبومین:
بیماری کبدی باعث کاهش سنتز آلبومین و در نتیجه کاهش غلظت آلبومین در خون می شود. اگر سایر نشانگرهای بیماری کبدی طبیعی باشند، سطح پایین آلبومین ممکن است به علت سوءتغذیه یا از دست دادن پروتئین (مانند سوءجذب) باشد.

✅ آزمایش زمان پروترومبین (PT):
افزایش زمان پروترومبین که به مکمل ویتامین K پاسخ نمی دهد، نشان دهنده عملکرد ضعیف کبد است. این آزمایش می تواند نشانه ای از اختلال جدی در عملکرد سنتزی کبد باشد.

ارزیابی فیبروز (Fibrosis)

✅ درجه بندی غیرتهاجمی فیبروز:
شدت فیبروز کبدی را می توان با استفاده از ترکیبی از متغیرهای بالینی و بیوشیمیایی تخمین زد. سیستم های مختلفی برای محاسبه “نمره فیبروز” وجود دارند که از عوامل بالینی و آزمایشگاهی استفاده می کنند. این نمره ها با شدت آسیب کبدی مرتبط هستند و می توانند به تعیین مرحله فیبروز بدون نیاز به انجام نمونه برداری از کبد کمک کنند.

نحوه آمادگی برای آزمایش کبد

قبل از انجام آزمایش عملکرد کبد، لازم است پزشک خود را از تمام داروهایی که مصرف می کنید، از جمله داروهای بدون نسخه و مکمل های گیاهی، مطلع سازید. برخی از داروها ممکن است بر نتایج آزمایش تأثیر بگذارند و باعث افزایش یا کاهش غیرعادی سطح آنزیم ها شوند. پزشک ممکن است به شما توصیه کند که مصرف برخی از داروها را به طور موقت متوقف کنید تا نتایج دقیق تری به دست آید. همچنین، اگر به بیماری خاصی مبتلا هستید یا سابقه مشکلات کبدی دارید، حتماً این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.

در بیشتر موارد، پزشک به شما توصیه می کند که شب قبل از آزمایش از خوردن و آشامیدن خودداری کنید. معمولاً نیاز است ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید، زیرا غذا و نوشیدنی می توانند بر سطح آنزیم های کبدی در خون تأثیر بگذارند. اگرچه محدودیت خاصی برای فعالیت های روزمره وجود ندارد، بهتر است از مصرف الکل و غذاهای چرب قبل از آزمایش خودداری کنید. رعایت این موارد به دقت و صحت نتایج کمک می کند و تشخیص بهتری از وضعیت عملکرد کبد ارائه می دهد.

نحوه انجام آزمایش کبد

آزمایش عملکرد کبد یک آزمایش ساده خون است که توسط پزشک یا متخصص آزمایشگاه انجام می شود. در طول آزمایش، پزشک یا تکنسین از یک سوزن نازک برای گرفتن مقدار کمی خون از ورید بازوی شما (معمولاً از قسمت داخلی آرنج) استفاده می کند. هنگام ورود سوزن به پوست، ممکن است احساس سوزش یا نیشگون خفیفی داشته باشید که معمولاً چند ثانیه بیشتر طول نمی کشد. خون گرفته شده در یک لوله مخصوص جمع آوری شده و برای بررسی به آزمایشگاه ارسال می شود.

این فرآیند معمولاً فقط چند دقیقه طول می کشد و پس از آن می توانید به فعالیت های روزمره خود بازگردید. اگر نتایج اولیه نشان دهنده مشکل یا آسیب کبدی باشد، پزشک ممکن است آزمایش را طی چند روز یا هفته تکرار کند. این کار به پزشک کمک می کند تا تغییرات سطح آنزیم های کبدی را تحت نظر داشته باشد و شدت یا پیشرفت بیماری را ارزیابی کند. اگر آزمایش در مرکزی انجام شود که دارای آزمایشگاه داخلی است، ممکن است نتایج را ظرف چند ساعت دریافت کنید. در غیر این صورت، ممکن است چند روز طول بکشد تا نتایج آماده شوند.

تفسیر نتایج آزمایش عملکرد کبد

نتایج آزمایش عملکرد کبد معمولاً به صورت عددی ارائه می شود که میزان هر آنزیم یا پروتئین خاص را در خون نشان می دهد. در کنار این اعداد، محدوده طبیعی برای هر آزمایش ذکر شده است. محدوده طبیعی ممکن است بسته به روش های آزمایشگاهی و دستگاه های مورد استفاده متفاوت باشد. همچنین، جنسیت و سن نیز بر محدوده طبیعی تأثیر می گذارند. اگر نتایج شما خارج از محدوده طبیعی باشد، ممکن است نشان دهنده مشکلاتی مانند التهاب، آسیب کبدی یا بیماری های کبدی باشد. با این حال، سطح غیرطبیعی همیشه به معنای بیماری نیست و ممکن است به دلایل دیگری مانند مصرف دارو یا سبک زندگی مرتبط باشد.

اگر نتایج آزمایش غیرطبیعی باشند، پزشک احتمالاً آزمایش های بیشتری انجام می دهد تا علت دقیق مشکل را مشخص کند. آزمایش عملکرد کبد به تنهایی نمی تواند نوع خاصی از بیماری را به طور قطعی تشخیص دهد. پزشک با توجه به نتایج آزمایش، سوابق پزشکی و علائم بالینی شما تصمیم گیری خواهد کرد. در برخی موارد، ممکن است برای تشخیص دقیق تر از تصویربرداری (مانند سونوگرافی یا سی تی اسکن) یا نمونه برداری از کبد استفاده شود. نتایج آزمایش باید توسط پزشک تفسیر شود و نباید بر اساس آن خودتشخیصی انجام داد.

الگوهای نتایج آزمایش عملکرد کبد

الگوی آسیب سلول های کبدی (Hepatocellular Pattern)
افزایش غلظت آنزیم های ALT و AST نشان دهنده آسیب سلول های کبدی است. این الگو ممکن است به تشخیص افتراقی بیماری هایی مانند هپاتیت ویروسی یا خودایمنی، هموکروماتوز، کمبود آلفا-۱ آنتی تریپسین یا بیماری ویلسون کمک کند. اگر افزایش AST غالب باشد، آسیب کبدی ناشی از مصرف الکل یا سیروز باید مورد توجه قرار گیرد. اگرچه الگوی ALT و AST می تواند به تشخیص کمک کند، اما برای تأیید نهایی بیماری به آزمایش های تکمیلی بیشتری نیاز است. در بیمارانی که الگوی آسیب سلول های کبدی دارند، ممکن است آزمایش های دیگر کبدی مانند بیلی روبین نیز افزایش یابد.

الگوی کلستاتیک (Cholestatic Pattern)
افزایش غلظت آنزیم های ALP و GGT نشان دهنده وجود کلستاز (اختلال در جریان صفرا) است. برای تشخیص منشأ کبدی افزایش ALP، اندازه گیری GGT ضروری است. الگوی کلستاتیک ممکن است به دلایل هپاتوبیلیاری مانند کلانژیت صفراوی اولیه (PBC)، کلانژیت اسکلروزان اولیه (PSC)، انسداد صفراوی یا کلستاز ایجاد شود. بررسی دقیق تر با استفاده از آزمایش های تکمیلی برای تشخیص علت دقیق این الگو لازم است.

الگوی ترکیبی (Mixed Pattern)
اگر الگوی افزایش آنزیم ها دارای ویژگی هایی از آسیب سلول های کبدی و آسیب کلستاتیک باشد، به آن “الگوی ترکیبی” گفته می شود. این الگو، زمانی که با یرقان (زردی) همراه باشد، اغلب به دلیل بیماری کبدی ناشی از مصرف دارو است. با این حال، این الگو ممکن است در بیماران مبتلا به مراحل پیشرفته هپاتیت ویروسی حاد یا مراحل اولیه انسداد صفراوی حاد نیز مشاهده شود. برای تأیید علت این الگو، انجام آزمایش های بیشتری ضروری است.

محدوده طبیعی آزمایش های عملکرد کبد

محدوده طبیعی نتایج آزمایش های عملکرد کبد بسته به جنسیت، اندازه بدن و روش های آزمایشگاهی ممکن است متفاوت باشد. به طور متوسط، مقادیر طبیعی این آزمایش ها عبارتند از:

این مقادیر به عنوان راهنمای کلی ارائه شده اند و ممکن است بسته به آزمایشگاه یا شرایط خاص هر فرد اندکی تغییر کنند. پزشک شما می تواند با توجه به شرایط بدنی و سابقه پزشکی، این نتایج را تفسیر کند.

علت افزایش AST و ALT چیست؟

افزایش سطح آنزیم های AST و ALT معمولاً نشان دهنده آسیب یا التهاب در کبد است. این آنزیم ها زمانی وارد جریان خون می شوند که سلول های کبدی آسیب ببینند. نحوه افزایش این دو آنزیم می تواند به تشخیص نوع آسیب کمک کند:

• افزایش مساوی AST و ALT: این الگو نشان دهنده آسیب غیرالکلی به کبد است. این نوع آسیب ممکن است ناشی از عفونت های ویروسی، بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)، سموم یا سایر عوامل باشد.
• افزایش AST بیش از ALT (نسبت ≥2): اگر مقدار AST تقریباً دو برابر ALT باشد، احتمال آسیب ناشی از مصرف الکل وجود دارد. این الگو معمولاً در هپاتیت الکلی و سیروز مرتبط با الکل دیده می شود.

بررسی دقیق تر و آزمایش های تکمیلی می توانند علت اصلی افزایش این آنزیم ها را مشخص کنند.

آزمایش عملکرد کبد چه بیماری هایی را تشخیص می دهد؟

آزمایش های عملکرد کبد به تنهایی معمولاً نمی توانند یک بیماری خاص را به طور قطعی تشخیص دهند، اما می توانند جهت تشخیص را مشخص کرده و برخی از علل احتمالی را رد کنند. برای تشخیص نهایی، ممکن است نیاز به انجام آزمایش های تکمیلی مانند تصویربرداری، بیوپسی کبد یا آزمایش های ویروسی داشته باشید. برخی از بیماری هایی که این آزمایش ها می توانند به تشخیص آن ها کمک کنند عبارتند از:

• بیماری کبد چرب (Fatty Liver Disease): تجمع چربی در سلول های کبدی که می تواند ناشی از مصرف الکل یا علل غیرالکلی باشد.
• هپاتیت سمی (Toxic Hepatitis): التهاب کبد ناشی از قرار گرفتن در معرض سموم، داروها یا الکل.
• هپاتیت خودایمنی (Autoimmune Hepatitis): بیماری ای که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول های کبدی حمله می کند.
• هپاتیت ویروسی (Viral Hepatitis): التهاب کبد ناشی از ویروس های هپاتیت A، B یا C.
• هموکروماتوز (Hemochromatosis): بیماری ای که باعث تجمع بیش از حد آهن در بدن می شود.
• بیماری ویلسون (Wilson’s Disease): اختلال ژنتیکی که منجر به تجمع مس در کبد و سایر اندام ها می شود.
• کمبود آلفا-۱ آنتی تریپسین (Alpha-1 Antitrypsin Deficiency): یک اختلال ارثی که می تواند منجر به آسیب کبدی و ریوی شود.
• کلانژیت صفراوی اولیه (PBC): بیماری خودایمنی که باعث التهاب و آسیب تدریجی به مجاری صفراوی در کبد می شود.
• سیروز (Cirrhosis): زخم و فیبروز پیشرفته کبد که می تواند به دلیل بیماری های طولانی مدت کبدی ایجاد شود.
• سرطان کبد (Liver Cancer): رشد غیرطبیعی سلول های کبدی که می تواند از کبد منشأ گرفته یا ناشی از متاستاز باشد.

تشخیص دقیق و به موقع این بیماری ها به انجام آزمایش های تخصصی و تفسیر صحیح نتایج بستگی دارد.

خطرات انجام آزمایش کبد

آزمایش عملکرد کبد معمولاً ایمن است و خطرات بسیار کمی دارد. شایع ترین عارضه جانبی این آزمایش، احساس درد خفیف یا ایجاد کبودی در محل وارد شدن سوزن است. این ناراحتی معمولاً موقتی است و طی چند روز برطرف می شود. برای کاهش احتمال کبودی، می توانید بعد از آزمایش به مدت چند دقیقه فشار ملایمی روی محل نمونه گیری وارد کنید. اگر درد یا کبودی بیش از چند روز ادامه داشت یا اگر علائم غیرمعمولی مانند تورم یا عفونت مشاهده کردید، بهتر است با پزشک خود تماس بگیرید.

در موارد نادر، ممکن است سرگیجه یا ضعف موقت بعد از نمونه گیری رخ دهد، به ویژه اگر بدن شما به از دست دادن مقدار کمی خون حساس باشد. برای جلوگیری از این مشکل، بهتر است بعد از آزمایش کمی استراحت کنید و مایعات بنوشید. اگر مشکلات خونی مانند اختلالات انعقادی دارید، حتماً قبل از انجام آزمایش پزشک را مطلع سازید. به طور کلی، این آزمایش یک روش تشخیصی ساده و بی خطر است که اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت کبد و عملکرد آن ارائه می دهد.