آزمایش هورمونی: انواع، نحوه تشخیص و تفسیر نتایج

مقدمه: آزمایشات خون هورمونی به شما این امکان را می دهند که سطح هورمون های خاص را بررسی کرده و مطمئن شوید که مقدار هورمون ها کافی است یا خیر. معمولاً این نوع آزمایشات برای هرگونه اختلال هورمونی مشکوک انجام می شود. این آزمایشات به طور گسترده در دسترس هستند و می توانند در هر آزمایشگاهی انجام شوند. با این حال، یک مشکل رایج تفسیر صحیح نتایج است. برای اطمینان از این که آزمایش هورمونی معنای لازم را دارد، باید در مرحله صحیح چرخه قاعدگی انجام شده و نتیجه به درستی خوانده شود.

آزمایش های آزمایشگاهی اهمیت زیادی دارند. آزمایشات آزمایشگاهی می توانند به شناسایی یا در صورت لزوم رد کردن بیماری های زمینه ای کمک کنند.

با این حال، مهم است که تأکید شود نتیجه آزمایش آزمایشگاهی به خودی خود یک تشخیص نیست، بلکه نتایج در یافته گنجانده می شوند. تشخیص، درمان یا توصیه درمانی از طرف متخصص یا پزشک معالجی که آزمایشات آزمایشگاهی را تجویز کرده است، ارائه می شود.

با تمامی نتایج آزمایشات آزمایشگاهی با پزشک خود تماس بگیرید.

آزمایشات هورمونی

غدد درون ریز بدن (غده هیپوفیز، غده تیروئید، غده پاراتیروئید، پانکراس، غده فوق کلیوی، تخمدان، بیضه) هورمون هایی تولید می کنند که بر عملکرد آن منطقه تاثیر می گذارند. هورمون ها متابولیسم و تولیدمثل را تنظیم می کنند.

انسولین هورمونی است که مسئول متابولیسم کربوهیدرات ها می باشد، هورمون هایی که توسط غده تیروئید تولید می شوند (TSH، FT3، FT4، anti-TPO، anti-TG، Thyreoglobulin) فرآیندهای متابولیک را کنترل کرده و دمای بدن، مصرف اکسیژن، قلب، سیستم عصبی و عملکرد معده و روده را تنظیم می کنند.

هورمون های جنسی زنانه (استروژن، پروژسترون، LH، FSH، پرولاکتین) و هورمون های جنسی مردانه (تستوسترون، FSH، LH، SGBH) مسئول رشد ویژگی های جنسی ثانویه و باروری می باشند.

سطح هورمون های فردی در بدن می تواند حتی در موارد طبیعی نوسانات قابل توجهی داشته باشد.
معاینه و درمان اختلالات هورمونی توسط متخصصان در زمینه داخلی، غدد درون ریز و زنان انجام می شود.

انواع آزمایش های هورمونی موجود

i7-OH Progesterone
ACTH
ADH (CT-pro-Vasopressin)
Adiponectin
Aldosterone in serum
AMH Plus
Androstenedione
anti-TG (anti-thyroglobulin)
anti-TPO (anti-thyroid peroxidase)
Beta CrossLaps (Beta-CTx)
Beta hCG
C-peptide
Cortisol
DHEA Sulfate (DHEA-S)
Dihydrotestosterone (DHT)
Erythropoetin

FSH
FT3
FT4
Gastrin
Growth hormone (GH)
HOMA index
Insulin-like Growth Factor-1 (IGF-1)
Inhibin B
Insulin
Calcitonin
Catecholamines from urine (adrenaline, dopamine, noradrenaline)
Catecholamines from blood (adrenaline, dopamine, noradrenaline)
Metanephrines (metanephrine, normetanephrine, 3-methoxytyramine)
Combinated test 12th week pregnancy (free ß-HCG + PAPP-A)

Leptin
LH
Estradiol
Parathyroid Hormone (PTH)
Progesterone
Prolactin
Renin
Reverse T3
SHBG
Testosterone
Thyroglobulin
Total T3
Total and free testosterone
TRAK
TSH

چه زمانی باید آزمایشات هورمونی انجام شود؟

آزمایشات هورمونی جنسی توصیه می شود که در هر مرحله از چرخه، قبل از درمان هورمونی انجام شوند. ابتدا مرحله فولیكولار مشخص می شود (توصیه شده بین روزهای 3 تا 5 چرخه). گاهی پزشکان توصیه می کنند که آزمایشات در زمان تخمک گذاری (12 تا 14 روز قبل از قاعدگی پیش بینی شده) تکرار شوند. تشخیص در مرحله لوتئال نیز در روز 21 چرخه انجام می شود. تنها چنین آزمایشاتی تصویر کامل تری از تغییرات هورمونی که در یک چرخه قاعدگی خاص رخ داده، ارائه می دهند. نشانه های آزمایش هورمونی همچنین شامل بسیاری از علائمی است که زنان اغلب آنها را دست کم می گیرند. رایج ترین این علائم شامل جوش، چرخه های قاعدگی نامنظم، هایپرپیگمانتاسیون، کاهش میل جنسی و رشد بیش از حد موهای بدن است. عدم تعادل هورمونی همچنین باعث می شود زنان خستگی مزمن، تغییرات خلقی و مشکل در خواب را تجربه کنند.

در کدام مرحله از چرخه باید آزمایش هورمونی انجام شود؟

چرخه قاعدگی از دو مرحله تشکیل می شود: فولیكولار و لوتئال. در میانه چرخه بین این دو مرحله، تخمک گذاری رخ می دهد. مرحله اول با شروع خونریزی قاعدگی آغاز می شود. در این زمان غده هیپوفیز ترشح FSH را افزایش می دهد که تخمدان ها را تحریک به تولید استروژن می کند. از سوی دیگر، تخمک گذاری زمانی رخ می دهد که سطح استروژن بسیار بالا باشد. تحریک تخمک گذاری همچنین نیاز به افزایش سطح FSH و LH دارد. پس از تکمیل تخمک گذاری، مرحله لوتئال آغاز می شود. LH غلظت پروژسترون را که در تخمدان ها تولید می شود، افزایش می دهد. غلظت FSH و LH به طور ناگهانی کاهش می یابد، اما استروژن هنوز در سطح بالا و ثابت باقی می ماند. زمانی که لقاح اتفاق نمی افتد، مقدار هورمون های جنسی کاهش می یابد و قاعدگی رخ می دهد.

چگونه برای آزمایش هورمونی آماده شویم؟

آزمایشات هورمونی توسط پزشک زنان تجویز می شوند. این آزمایشات باید در روز مناسب از چرخه قاعدگی انجام شوند، زیرا غلظت بسیاری از هورمون ها به مرحله فعلی چرخه بستگی دارد. بین روزهای 3 تا 5 چرخه، توصیه می شود آزمایشاتی که غلظت هورمون ها در مرحله فولیكولار را نشان می دهند، انجام شود. اندازه گیری های بعدی بین روزهای 12 تا 14 انجام می شوند و آخرین اندازه گیری ها در حدود روز 21 چرخه انجام می شود. با این حال، باید به خاطر داشت که طول چرخه قاعدگی هر زن ممکن است متفاوت باشد. بنابراین، ارزش دارد از پزشک زنان خود بخواهید که تاریخ های آزمایشات بعدی را مشخص کند.

تفسیر نتایج آزمایش هورمونی

هنگامی که نتایج آزمایش را از آزمایشگاه دریافت می کنید، خوب است که یادداشت کنید آزمایش در کدام مرحله از چرخه قاعدگی انجام شده است. این مرحله از چرخه برای تفسیر صحیح نتایج اهمیت دارد. در نتیجه آزمایش، نام هورمون ها مشخص شده و در کنار آنها مقادیر غلظت در خون آورده شده است. گزارش آزمایش همچنین نرمال های هورمون را در هر مرحله از چرخه قاعدگی و همچنین دامنه مرجع برای یائسگی نشان می دهد. بنابراین، اگر بدانید آزمایش ها در کدام مرحله از چرخه انجام شده است، پیدا کردن محدوده غلظت صحیح برای هر هورمون بسیار آسان است. با این حال، باید به یاد داشت که تفسیر صحیح نتایج نیاز به مشاوره با پزشک دارد. بنابراین، نباید خودتان آزمایش ها را تفسیر کنید، حتی اگر از مقادیر مرجع و سطح غلظت آگاه باشید.

آزمایش و استانداردها برای استروژن

هر آزمایش هورمونی باید شامل تعیین غلظت های استروژن باشد. این هورمون مسئول تحریک تکثیر بافت آندومتر در طول چرخه قاعدگی است و در حالی که آن را برای کاشت جنین آماده می کند، نقش مهمی در سلامت بدن ایفا می کند. استروژن همچنین به کاهش سطح کلسترول مضر، تنظیم متابولیسم کلسیم و پیشگیری از پوکی استخوان کمک می کند. بنابراین، استروژن هورمون اصلی جنسی زنانه است. سطح آن بسته به روز چرخه متفاوت است. نرمال های استروژن به شرح زیر هستند:

در مرحله فولیكولار: از 0 تا 587 pmol/L،
در زمان تخمک گذاری: از 124 تا 1468 pmol/l،
در مرحله لوتئال: از 101 تا 110 pmol/l.

غلظت پایین استروژن می تواند نشان دهنده سندرم تخمدان پلی کیستیک یا مشکلاتی با نارسایی غدد جنسی یا هیپوفیز باشد. از سوی دیگر، غلظت بالای این هورمون می تواند سیگنالی باشد که ممکن است نشان دهنده تومورهای تولیدکننده هورمون، کم کاری تیروئید یا بیماری کبدی باشد. در یائسگی، غلظت استروژن کاهش می یابد و نرمال بین 0 تا 110 pmol/l در نظر گرفته می شود.

آزمایش و استانداردها برای پروژسترون

آزمایش هورمونی در زنان همچنین شامل تعیین پروژسترون می شود. این هورمون در مرحله لوتئال و مراحل اولیه بارداری تولید می شود. پروژسترون به آزاد شدن تخمک کمک می کند و استروژن را تحریک می نماید. همچنین از تکثیر بیش از حد آندومتر جلوگیری می کند. بسته به مرحله چرخه، سطح پروژسترون باید به شرح زیر باشد:

در مرحله فولیكولار < 0.6 – 3.6 nmol/l،
در زمان تخمک گذاری 1.5 – 5.5 nmol/l،
در مرحله لوتئال 3.0 – 68.0 nmol/l.

در یائسگی، نرمال برای پروژسترون <0.6 – 3.2 nmol/l است. بر اساس نتایج غلظت پروژسترون در خون، می توان ارزیابی کرد که آیا بارداری به خوبی پیش می رود یا در معرض خطر است.

آزمایش و استانداردها برای هورمون فولیكولاتروپیک

هورمون FSH مسئول تحریک بلوغ فولیکول های گراف و تولید استروژن است. این هورمون نقش بسیار مهمی در تنظیم چرخه قاعدگی ایفا می کند. نرمال های FSH بسته به مرحله چرخه به شرح زیر هستند:

در مرحله لوتئال: 1.2 – 9.0 mlU/ml،
در زمان تخمک گذاری: 5.8 – 21.0 mlU/ml،
در مرحله فولیكولار: 2.8 – 11.3 mlU/ml.

سطوح بالای هورمون فولیكولاتروپیک می توانند نشان دهنده نارسایی تخمدان و تأثیر منفی بر باروری زنان باشند. از طرف دیگر، سطح پایین FSH نتیجه نارسایی هیپوتالاموس یا هیپوفیز است. در یائسگی، نرمال برای این هورمون بین 21.7 تا 153 mlU/ml است.

آزمایش و استانداردها برای هورمون لوتئالیزینگ

هورمون LH باعث ترکیدن فولیکول تخمدان و ایجاد تخمک گذاری می شود. این هورمون همچنین مسئول تحریک تولید جسم زرد و ترشح استروژن و پروژسترون از آن است. نرمال های LH در طول چرخه قاعدگی به شرح زیر هستند:

در مرحله لوتئال: 0 – 14.7 mlU/ml،
در زمان تخمک گذاری: 17 – 77 mlU/ml،
در مرحله فولیكولار: 1.1 – 11.6 mlU/ml.

در یائسگی، مقادیر بین 11.3 تا 39.8 mlU/ml نرمال است. از سوی دیگر، اگر نتایج نشان دهنده سطح بالای LH در مرحله فولیكولار باشد، توصیه می شود آزمایش اضافی هورمون های تیروئید انجام شود. چنین وضعیتی ممکن است نشان دهنده کم کاری تیروئید باشد.

آزمایش و استانداردها برای تستوسترون

تستوسترون و آندروستندیون در زنان به مراتب غلظت بالاتری نسبت به مردان دارند، اما نقش مهمی در عملکرد صحیح تعادل هورمونی ایفا می کنند. کمبود و افزایش این هورمون ها می توانند اثرات منفی بر سلامت داشته باشند. نرمال های تستوسترون بین 0.69 تا 2.77 nmol/L و نرمال های آندروستندیون بین 2.7 تا 5.8 nmol/L هستند. مردانه شدن در زنان می تواند نشان دهنده افزایش تستوسترون باشد. علائم این وضعیت شامل افزایش توده عضلانی، پرمویی بیش از حد و کاهش تون صدای زنان است. کمبود تستوسترون می تواند به اختلالات متابولیک یا دیابت منجر شود.

جمع بندی
آزمایش خون هورمونی برای تشخیص عدم تعادل هایی که بر سلامت و چرخه قاعدگی شما تأثیر می گذارند، بسیار حیاتی است. انجام آزمایش در مرحله مناسب از چرخه قاعدگی، دقت نتایج و تفسیر صحیح آنها را تضمین می کند. هر هورمون—استروژن، پروژسترون، FSH، LH و تستوسترون—نقش های مشخصی دارند که در تشخیص مشکلاتی مانند ناباروری، بی نظمی های چرخه قاعدگی یا یائسگی کمک می کنند. برای انجام آزمایش مطابق با زمان بندی پزشک خود آماده شوید و هرگز نتایج را به تنهایی تفسیر نکنید.

آزمایش هورمونی بینش ارزشمندی در مورد سطح هورمون ها ارائه می دهد و به شناسایی زودهنگام مشکلات و بهبود سلامت کلی کمک می کند. همیشه برای درک و اقدام بر اساس نتایج، با پزشک خود مشورت کنید. آزمایش های هورمونی فقط جنبه تشخیصی ندارند؛ بلکه ابزاری برای مراقبت پیشگیرانه از سلامت هستند. این آزمایش ها را جدی بگیرید.