آزمایش خون فریتین: کاربرد، امادگی، ضرورت و تفسیر نتایج

آزمایش خون فریتین، میزان فریتین موجود در خون را اندازه ‌گیری می‌ کند. فریتین پروتئینی است که نقش اصلی آن ذخیره ‌سازی آهن در سلول ‌های بدن است. این آزمایش به پزشک کمک می‌ کند تا مشخص کند آیا سطح آهن در بدن شما در محدوده طبیعی و سالم قرار دارد یا خیر.

آزمایش خون فریتین چیست؟

آزمایش فریتین، میزان فریتین موجود در خون شما را اندازه‌ گیری می ‌کند. فریتین، پروتئینی است که نقش اصلی آن ذخیره ‌سازی آهن در سلول ‌های بدن است. پایین بودن سطح فریتین به این معناست که ذخایر آهن بدن شما کافی نیست.

می ‌توانید فریتین را مانند «انبار آهن» بدن تصور کنید. زمانی که بدن به آهن نیاز ندارد، فریتین آن را ذخیره می‌ کند و وقتی بدن به آهن نیاز پیدا می ‌کند، آن را آزاد می‌ سازد. بنابراین، سطح فریتین نشان‌ دهنده ‌ی مقدار آهن ذخیره ‌شده در بدن است. سطوح پایین فریتین به معنی کمبود آهن در ذخایر بدن است و سطوح بالای فریتین نشان ‌دهنده‌ ی تجمع بیش از حد آهن در بدن می ‌باشد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون MCH

چرا آزمایش خون فریتین انجام می ‌شود؟

پزشکان معمولاً زمانی آزمایش فریتین را تجویز می‌ کنند که نتایج آزمایش شمارش کامل خون (CBC) نشان دهد سطح هموگلوبین یا هماتوکریت پایین است. همچنین، اگر فرد در معرض خطر کمبود آهن باشد — مانند دوران بارداری، خونریزی شدید قاعدگی یا ابتلا به برخی بیماری ‌ها — این آزمایش انجام می ‌شود.

علاوه بر این، اگر علائمی از کمبود یا افزایش بیش از حد آهن در بدن وجود داشته باشد، پزشک ممکن است برای بررسی دقیق ‌تر وضعیت آهن بدن، آزمایش فریتین را تجویز کند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون CRP

کاربرد آزمایش خون فریتین چیست؟

آزمایش خون فریتین کمک می ‌کند تا مشخص شود بدن فرد مقدار طبیعی فریتین را ذخیره می ‌کند یا خیر. این آزمایش اغلب هم‌ زمان با ارزیابی عملکرد کامل کبد یا سایر بررسی ‌های مرتبط با آهن انجام می ‌شود تا علت علائم مشاهده ‌شده مشخص گردد، با این حال، نتایج آزمایش فریتین را می ‌توان به‌ طور مستقل نیز تفسیر کرد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش هماتوکریت، آزمایش خون HCT با تفسیر کامل نتایج

علاوه بر تشخیص، آزمایش فریتین می‌ تواند برای غربالگری و پایش برخی بیماری ‌ها نیز مورد استفاده قرار گیرد، از جمله:

کم‌ خونی: پایین بودن سطح آهن (Fe) می ‌تواند منجر به کم‌ خونی ناشی از فقر آهن شود. کمبود آهن در بدن باعث کاهش تولید گلبول‌ های قرمز شده و توانایی انتقال اکسیژن به عضلات و اندام ‌ها را کاهش می ‌دهد.
افزایش بیش از حد آهن: بالا بودن سطح آهن در خون می ‌تواند به بیماری ‌ای به نام هموکروماتوز (Hemochromatosis) منجر شود. از آن جا که بدن راه طبیعی برای دفع آهن ندارد، آهن در بافت‌ های بیرونی اندام‌ هایی مانند کبد و پانکراس رسوب می ‌کند و ممکن است به این اندام‌ ها آسیب برساند.
بیماری ‌های کبدی: مقدار زیادی از آهن در بدن، به شکل فریتین در کبد ذخیره می ‌شود. اگر کبد آسیب دیده یا بیمار باشد، ممکن است آهن به جریان خون نشت کند. در این حالت، سطح فریتین در خون افزایش می ‌یابد و می ‌تواند در تشخیص بیماری ‌های کبدی ناشی از مصرف الکل یا عفونت هپاتیت مؤثر باشد.

علاوه بر این موارد، آزمایش فریتین می ‌تواند به تشخیص ارتباط احتمالی بین سندرم پای بی ‌قرار (RLS) و بیماری بزرگسالان استیل (AOSD) با کمبود آهن یا فریتین نیز کمک کند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون ESR

چرا به آزمایش خون فریتین نیاز دارم؟

آزمایش خون فریتین ابزاری مهم برای تشخیص بسیاری از بیماری ‌هایی است که با کمبود یا افزایش آهن در بدن ارتباط دارند. این آزمایش می ‌تواند به شناسایی مشکلات زیر کمک کند:

کمبود آهن: پایین بودن سطح فریتین نشان ‌دهنده‌ ی کمبود آهن است. این وضعیت ممکن است به ‌دلیل جذب ناکافی آهن از رژیم غذایی یا از دست دادن بیش از حد آهن (مانند خون ‌ریزی شدید قاعدگی یا خونریزی مزمن) ایجاد شود.
افزایش بیش از حد آهن: بالا بودن سطح فریتین بیانگر تجمع بیش از اندازه‌ ی آهن در بدن است. این وضعیت ممکن است در نتیجه ‌ی جذب بیش از حد آهن از غذا یا در اثر برخی بیماری ‌ها که بر عملکرد آهن تأثیر می ‌گذارند، به‌ وجود آید.

آزمایش خون فریتین به پزشکان کمک می‌ کند تا این شرایط را تشخیص داده و درمان مناسب را برای آن تعیین کنند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون پرولاکتین

اگر دچار علائمی مانند خستگی مفرط، تنگی نفس، یا تغییر رنگ پوست هستید، ممکن است انجام آزمایش آهن خون برای تعیین علت و درمان مؤثر آن ضروری باشد.

علائم پایین بودن سطح فریتین و آهن

برخی از نشانه ‌های کمبود فریتین و آهن در بدن، عبارت ‌اند از:

رنگ‌ پریدگی یا پوست کم‌ رنگ ‌تر از حالت معمول
خستگی مفرط
ضعف عمومی بدن
سرگیجه
تنگی نفس
تپش قلب یا افزایش ضربان قلب

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون MS

علائم بالا بودن سطح فریتین و آهن

برخی از نشانه ‌های افزایش فریتین و آهن در بدن، عبارت ‌اند از:

خستگی یا کاهش انرژی
درد مفاصل
کاهش وزن بدون دلیل مشخص
درد یا ناراحتی در ناحیه شکم
کاهش میل جنسی

آیا پیش از انجام آزمایش فریتین، لازم است کاری انجام دهم؟

اگر چه میزان فریتین در خون معمولاً تحت ‌تأثیر مصرف غذا قرار نمی ‌گیرد، اما در برخی موارد که آزمایش ‌های تکمیلی آهن نیز هم‌ زمان انجام می ‌شوند، ممکن است نیاز به آمادگی خاصی وجود داشته باشد. پزشک بر اساس نوع آزمایش ‌ها به شما اطلاع می ‌دهد که آیا باید پیش از آزمایش ناشتا باشید یا خیر.

آزمایش فریتین با گرفتن نمونه خون از ورید بازو انجام می ‌شود. پیش از گرفتن خون، ممکن است یک نوار لاستیکی (باند) دور بازو بسته شود تا فشار ایجاد کرده و جریان خون در رگ افزایش یابد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون پلاکت

سپس محل نمونه‌ گیری با مایع ضد عفونی ‌کننده تمیز می‌ شود و سوزن در رگ وارد شده تا خون گرفته شود. خون جمع‌ آوری‌ شده در لوله مخصوص (ویال) نگهداری شده و برای بررسی ‌های آزمایشگاهی به آزمایشگاه ارسال می ‌گردد.

آزمایش خون فریتین چگونه انجام می ‌شود؟

در این آزمایش، یک نمونه خون توسط فلبوتومیست (متخصص خون‌ گیری) گرفته می‌ شود. سپس نمونه به آزمایشگاه فرستاده می ‌شود و دستگاهی به نام «آنالایزر» میزان فریتین موجود در خون را اندازه ‌گیری می ‌کند.

پزشک ممکن است از شما بخواهد قبل از آزمایش چیزی نخورید یا ننوشید. اگر در مورد نحوه آماده شدن برای آزمایش سوالی دارید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون CBC

در حین انجام آزمایش فریتین، انتظار چه چیزی را باید داشته باشید؟

فرآیند جمع ‌آوری نمونه آزمایش معمولاً کمتر از پنج دقیقه طول می ‌کشد.

شما می ‌توانید هنگام گرفتن خون، انتظار مراحل زیر را داشته باشید:

روی صندلی می ‌نشینید. پزشک یا تکنسین، رگی برای گرفتن خون پیدا می ‌کند. این رگ معمولاً در قسمت داخلی بازو و روی آرنج قرار دارد.
پس از پیدا کردن رگ، محل را پاک و ضد عفونی می ‌کنند.
یک سوزن کوچک وارد رگ می ‌شود تا نمونه خون گرفته شود. ممکن است کمی احساس سوزش یا نیشگون داشته باشید.
مقدار کمی خون در لوله آزمایش جمع ‌آوری می ‌شود.
وقتی خون کافی جمع شد، سوزن خارج شده و روی محل، پنبه یا گاز گذاشته می‌ شود.
در نهایت یک بانداژ روی محل قرار می ‌دهند و کار شما تمام می ‌شود.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون آپاندیس

خطرات آزمایش خون فریتین

خطر بسیار کمی برای انجام آزمایش خون وجود دارد. ممکن است محل تزریق کمی دردناک یا کبود شود، اما این معمولاً ظرف یک یا دو روز بهبود می ‌یابد.

تفسیر نتایج آزمایش خون فریتین

سطح پایین فریتین ممکن است نشان ‌دهنده‌ ی کم‌ خونی ناشی از فقر آهن یا سایر اختلالات مرتبط با کاهش سطح آهن در بدن باشد. یکی از شایع ‌ترین انواع کم ‌خونی، کم ‌خونی فقر آهن است که زمانی رخ می‌ دهد که بدن نتواند به اندازه‌ ی کافی گلبول قرمز تولید کند. این وضعیت در صورت عدم درمان، می ‌تواند منجر به مشکلات قلبی، عفونت‌ ها، تأخیر در رشد و تکامل ذهنی در کودکان و سایر مشکلات مربوط به سلامتی شود.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون بیلی روبین

سطح بالاتر از حد نرمال فریتین ممکن است نشان دهد که بدن شما مقدار زیادی آهن ذخیره کرده است. برخی از شرایطی که می‌ توانند باعث افزایش سطح آهن شوند عبارت ‌اند از:

بیماری‌ های کبدی
اختلال مصرف الکل
هموکروماتوز (تجمع بیش از حد آهن در بدن)
پرکاری تیروئید (هایپرتیروئیدیسم)

با این حال، غیر طبیعی بودن سطح فریتین همیشه به معنای وجود بیماری نیست. برخی داروها می ‌توانند موجب افزایش یا کاهش سطح فریتین شوند.

اگر نسبت به نتایج آزمایش خود نگران هستید، بهتر است با پزشک مشورت کنید تا علت دقیق و اقدامات لازم مشخص شود.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون پروستات

در آزمایش فریتین، چه نتایجی دریافت می ‌کنید؟

نتایج آزمایش فریتین معمولاً ظرف یک تا دو روز آماده می ‌شود، هر چند در برخی موارد ممکن است کمی بیشتر طول بکشد. ممکن است نتایج در پرونده پزشکی الکترونیکی شما ثبت شوند یا پزشک با شما تماس بگیرد تا آن ‌ها را بررسی و تفسیر کند.

گزارش آزمایش خون فریتین معمولاً شامل اطلاعات زیر است:

نام آزمایش یا چیزی که اندازه ‌گیری شده است
مقدار دقیق نتیجه در نمونه خون شما
محدوده طبیعی (محدوده مرجع) برای مقایسه
علامت یا توضیحی در صورتی که نتیجه شما خارج از محدوده طبیعی باشد (بالا یا پایین)

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون لاکتوز

سطوح طبیعی فریتین

محدوده‌ های مرجع فریتین ممکن است بین آزمایشگاه‌ های مختلف کمی متفاوت باشد. هنگام دریافت نتایج آزمایش خون، معمولاً در کنار عدد فریتین شما، محدوده طبیعی همان آزمایشگاه نیز درج می ‌شود تا بتوانید نتیجه خود را با آن مقایسه کنید.

محدوده ‌های تقریبی فریتین به شرح زیر است:

زنان: ۱۵ تا ۲۰۵ نانو گرم بر میلی ‌لیتر (ng/mL)
مردان: ۳۰ تا ۵۶۶ نانو گرم بر میلی ‌لیتر (ng/mL)
کودکان ۶ ماه تا ۱۵ سال: ۱۲ تا ۱۴۰ نانو گرم بر میلی ‌لیتر (ng/mL)
نوزادان و شیرخواران: سطوح فریتین بسته به سن دقیق متفاوت است. به عنوان مثال، شیرخواران تا ۶ ماه ممکن است سطوح طبیعی تا ۶۵۰ ng/mL داشته باشند.

محدوده دقیق طبیعی فریتین به تعریف هر آزمایشگاه و روش اندازه ‌گیری مورد استفاده آن بستگی دارد.

مطلب پیشنهادی: آمادگی ها و آزمایش خون قبل از عمل چشم لازک و آب مروارید

اگر درباره نتایج خود سوالی دارید، حتماً با پزشک یا ارائه ‌دهنده خدمات بهداشتی خود مشورت کنید.

پایین بودن سطح فریتین به چه معناست؟

اگر نتیجه آزمایش فریتین پایین ‌تر از حد نرمال باشد و با کمبود سلول ‌های خونی همراه باشد، به آن کم‌ خونی ناشی از فقر آهن می ‌گویند.

علت ‌های شایع کمبود فریتین عبارتند از:

مصرف ناکافی غذاهای غنی از آهن
جذب ناکافی آهن از غذا توسط بدن
از دست دادن خون زیاد (مثل خونریزی قاعدگی یا دستگاه گوارش)
بارداری
اهدا خون بیش از حد

اگر سطح فریتین شما پایین باشد، پزشک احتمالاً آزمایش ‌های خون اضافی تجویز می‌ کند، از جمله:

آهن سرم (Serum iron)
ظرفیت کل اتصال آهن (TIBC)
اشباع ترانسفرین (Transferrin saturation)

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای ریزش مو

بالا بودن سطح فریتین به چه معناست؟

سطوح بالای آزمایش فریتین ممکن است به دلیل هموکروماتوز باشد، وضعیتی که در آن بدن شما مقدار زیادی آهن ذخیره می ‌کند. سطح بالای فریتین همچنین می ‌تواند به دلیل وجود التهاب در بدن رخ دهد. بیماری ‌هایی مانند اختلالات خود ایمنی یا عفونت‌ ها که موجب التهاب می ‌شوند نیز می ‌توانند باعث افزایش سطح فریتین شوند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون یائسگی: انواع، علائم و درمان

سایر عواملی که می‌ توانند منجر به افزایش سطح فریتین شوند عبارت‌ اند از:

بیماری‌ های مزمن مانند بیماری کلیوی و دیابت
سرطان، به ویژه سرطان های خون یا کبد
آسیب کبدی ناشی از اختلال مصرف الکل، کبد چرب یا سایر عوامل

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون کلاژن: تشخیص، نحوه انجام و درمان

آیا اگر سطح فریتین غیر طبیعی باشد، باید نگران باشم؟

بالا یا پایین بودن سطح فریتین همیشه نشانه وجود مشکل نیست. عوامل موقتی مانند شرایط پزشکی گذرا یا خطاهای آزمایشگاهی می ‌توانند بر نتایج تأثیر بگذارند.

اگر نتیجه آزمایش شما خارج از محدوده طبیعی باشد، پزشک یا ارائه‌ دهنده خدمات بهداشتی آن را با شما بررسی کرده و در صورت لزوم، آزمایش ‌های تکمیلی خون را برای تعیین علت دقیق این تغییرات تجویز خواهد کرد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای عمل بینی

چه زمانی باید با پزشک خود تماس بگیرم؟

اگر علائم کمبود یا افزایش آهن و فریتین را دارید، سریعاً با پزشک خود تماس بگیرید. همچنین اگر سؤالی درباره نتایج آزمایش خود دارید، با پزشک در میان بگذارید.

نکته
مشاهده نتیجه غیر طبیعی آزمایش فریتین ممکن است نگران ‌کننده باشد، اما لزوماً و فوراً به معنای وجود یک بیماری جدی نمی تواند باشد. پزشک شما بررسی می‌ کند که آیا نیاز به انجام آزمایش ‌های تکمیلی برای یافتن علت این تغییر وجود دارد یا خیر.

خبر خوب این است که بیشتر شرایطی که منجر به افزایش یا کاهش سطح آهن در بدن می ‌شوند، معمولاً با دارو و اصلاح رژیم غذایی قابل درمان هستند. همچنین، در صورت داشتن هرگونه پرسش یا نگرانی، حتماً آن را با پزشک خود در میان بگذارید — هدف او کمک به شما برای حفظ سلامت شماست.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کمبود ویتامین های ضروری بدن

روش‌ های درمان سطح بالای فریتین

افزایش سطح آهن در خون قابل درمان کامل نیست، اما برخی درمان ‌ها می ‌توانند علائم و عوارض را کاهش دهند.

۱. خون ‌گیری

فرآیند خون‌ گیری برای درمان یا اهدا، مشابه نمونه ‌گیری خون معمولی است. در این روش، بیمار روی صندلی می ‌نشیند و خون از یک ورید در بازو با استفاده از سرنگ یا سوزن متصل به کیسه جمع ‌آوری خون گرفته می ‌شود.

درمان با خون ‌گیری، به دو مرحله تقسیم می ‌شود:

خون‌ گیری اولیه: در این مرحله، خون هفته‌ ای یک بار گرفته می ‌شود تا سطح آهن آن تثبیت شود. این مرحله معمولاً چند ماه تا یک سال طول می ‌کشد.
خون ‌گیری مستمر: در این مرحله، خون ‌گیری با فواصل طولانی ‌تر و به ‌صورت نگهدارنده انجام می ‌شود، معمولاً ۲ تا ۴ بار در سال، و این روند برای طول عمر فرد ادامه می ‌یابد.

۲. درمان با کِلَشن (Chelation therapy)

در درمان با کلشن، دارویی مصرف می‌ شود که به آهن موجود در خون متصل شده و از طریق ادرار یا مدفوع دفع می ‌شود. یکی از این داروها دِفِراسیروکس (Deferasirox) است که معمولاً یک بار در روز مصرف می ‌شود. با این حال، تحقیقات در مورد اثر بخشی این روش هنوز به حمایت بیشتری نیاز دارد و پزشک تنها در برخی موارد خاص آن را تجویز می‌ کند، زمانی که مزایای آن از معایبش بیشتر باشد.

روش کلشن، اولین انتخاب پزشک نیست، اما ممکن است زمانی استفاده شود که خون‌ گیری به دلیل رگ ‌های ضعیف یا آسیب‌ دیده دشوار باشد.

۳. تغییر رژیم غذایی

اگر تحت یکی از روش ‌های درمانی قبلی هستید، لازم نیست رژیم غذایی خود را به ‌طور اساسی تغییر دهید، اما برخی نکات می‌ توانند به کاهش سطح آهن در خون کمک کنند:

رژیم غذایی متعادل و سالم داشته باشید.
از مصرف مکمل‌ های حاوی آهن و ویتامین C خودداری کنید، زیرا ویتامین C جذب آهن را افزایش می‌ دهد.
از خوردن صدف ‌های خام یا سایر غذاهای دریایی خام پرهیز کنید، زیرا ممکن است باکتری ‌هایی داشته باشند که در افراد با سطح بالای آهن باعث عفونت شوند.
مصرف زیاد الکل را محدود کنید، زیرا علاوه بر فشار بر کبد، می ‌تواند سطح آهن خون را افزایش دهد.

نتیجه ‌گیری
آزمایش خون فریتین، آزمایشی مهم برای اندازه‌ گیری سطح آهن در خون است، زیرا آهن یکی از مواد معدنی ضروری بدن است که برای انجام عملکرد صحیح بدن لازم است. آهن نقش مهمی در انتقال اکسیژن در خون و حمایت از رشد سلول ‌ها و بافت ‌ها دارد.

آگاهی از سطح آهن خون اهمیت دارد تا اطمینان حاصل شود بدن میزان کافی از این ماده حیاتی را دریافت می‌ کند و سلامت کلی بدن و اندام ‌ها حفظ می ‌شود. علاوه بر این، این آزمایش می‌ تواند به شناسایی زود هنگام بیماری‌ های خونی کمک کند و امکان درمان سریع ‌تر و مؤثرتر را فراهم آورد.