آزمایش خون ESR می تواند التهاب در بدن را شناسایی کرده و به تشخیص وضعیت های پزشکی شما کمک کند. در این مقاله درباره نحوه عملکرد آن و معنای نتایجش بیشتر خواهید دانست.
آزمایش سرعت رسوب گلبول های قرمز (ESR)، که به آن آزمایش سرعت رسوب یا sed rate نیز گفته می شود، میزان سرعت ته نشینی گلبول های قرمز در لوله آزمایش را اندازه گیری می کند. سرعت بالای ته نشینی نشان دهنده سطح بالای التهاب در بدن است.
این آزمایش به طور مستقیم برای تشخیص یک بیماری خاص استفاده نمی شود، بلکه نشان می دهد که آیا بدن التهاب دارد یا خیر و در صورت وجود التهاب، چه آزمایش های بیشتری ممکن است لازم باشد. همچنین می تواند برای پیگیری بیماری های التهابی نیز به کار رود.
آزمایش خون ESR چیست؟

آزمایش ESR که به آن آزمایش سرعت رسوب (sed rate) نیز گفته می شود، سرعت ته نشینی گلبول های قرمز خون (اریتروسیت ها) در ته یک لوله آزمایش، طی یک ساعت را اندازه گیری می کند. هر چه خون سریع تر در ته لوله ته نشین شود، احتمال وجود التهاب در بدن بیشتر است.
تنها از طریق این آزمایش نمی توان علت دقیق التهاب را مشخص کرد، اما به پزشک کمک می کند تا تصمیم بگیرد چه آزمایش های بیشتری بدین منظور لازم است. به همین دلیل، آزمایش ESR معمولاً همراه با سایر آزمایش های خون مانند آزمایش C-reactive protein (CRP) انجام می شود تا روند تشخیص بیماری دقیق تر انجام شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون پرولاکتین
درنتیجه التهاب می تواند به روش های مختلف بر گلبول های قرمز تأثیر بگذارد:
- التهاب می تواند باعث شود گلبول های قرمز به هم بچسبند، که بر سرعت ته نشینی آن ها در لوله حاوی نمونه خون تأثیر می گذارد.
- یک عفونت حاد یا التهاب مزمن ممکن است میزان برخی پروتئین ها در داخل و اطراف گلبول های قرمز را افزایش دهد، که این موضوع باعث چسبیدن گلبول ها و رسوب سریع تر آن ها می شود.
چرا پزشکان آزمایش خون ESR را تجویز می کنند؟
آزمایش ESR به تعیین علت دقیق التهاب کمک نمیکند. معمولاً پزشک آزمایش ESR را همراه با سایر آزمایش ها برای تشخیص یک بیماری التهابی درخواست می کند.
اگر شما از قبل به یک بیماری التهابی مبتلا هستید، پزشک ممکن است آزمایش ESR را به عنوان بخشی از آزمایش های دوره ای برای پیگیری اثر بخشی درمان بیماری فعلی تجویز کند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون MS
تشخیص بیماری هایی که باعث التهاب می شوند
پزشکان ممکن است آزمایش ESR را همراه با سایر آزمایش ها برای کمک به تشخیص بیماری هایی که باعث التهاب می شوند درخواست کنند، مانند:
- آرتریت تمپورال (Temporal arteritis)
- بیماری های خود ایمنی
- سرطان
- عفونت ها
- آرتریت
- بیماری التهابی روده (IBD)
آزمایش ESR می تواند در پیگیری بیماری های خود ایمنی التهابی مفید باشد، مانند:
- آرتریت روماتوئید (RA)
- لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE)
پزشک ممکن است این آزمایش را در صورت وجود موارد زیر نیز برای شما تجویز کند:
- برخی انواع آرتریت
- برخی مشکلات عضلانی یا بافت همبند، مانند پلی میالژیا روماتیکا
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون پلاکت
چه زمانی به انجام آزمایش خون ESR نیاز است؟

در صورتی که علائمی مرتبط با التهاب در بدن داشته باشید، ممکن است پزشک آزمایش ESR را به شما پیشنهاد کند. از جمله:
- تب بدون دلیل مشخص
- کاهش وزن غیر قابل توضیح
- خشکی یا درد مفاصل
- درد گردن یا شانه
- سردرد
- کاهش ناگهانی اشتها
پس از این که پزشک وجود فعالیت التهابی در بدن را تأیید کرد، می تواند آزمایش ها و بررسی های بیشتری انجام دهد تا وضعیت پزشکی شما را دقیق تر تشخیص دهد.
این آزمایش همچنین می تواند برای پیگیری و کنترل بیماری های التهابی موجود استفاده شود و به پزشک کمک کند تا اثربخشی درمان فعلی و واکنش بدن شما به آن را ارزیابی کند.
اگر هر یک از علائم بالا را دارید، می توانید به مرکز پزشکی مراجعه کنید تا متخصصان برای تشخیص دقیق تر و ارائه توصیه های شخصی شده، شما را راهنمایی کنند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون آپاندیس
انواع روش انجام آزمایش خون ESR
چندین نوع آزمایش ESR موجود است که هر یک از روش های متفاوتی برای اندازه گیری سرعت ته نشینی گلبول های قرمز در ته لوله آزمایش استفاده می کنند. در ادامه، سه روش رایج اندازه گیری سرعت رسوب خون معرفی شده اند، از جمله:
روش وسترگرن
روش وسترگرن رایج ترین روش انجام آزمایش خون ESR است. در این روش، خون در لوله ای بلند (۲۰۰ میلی متر) و باریک که حاوی ضد انعقاد است، ریخته می شود. سپس لوله به صورت عمودی قرار داده شده و زمان لازم برای ته نشینی گلبول های قرمز در ته لوله اندازه گیری می شود.
این روش به دلیل قابلیت اطمینان، مقرون به صرفه بودن و حساسیت بالا در شناسایی التهاب، به عنوان روش استاندارد آزمایش ESR محسوب می شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون بیلی روبین
روش وینتروب
این روش آزمایش خون، بر همان اساس روش وسترگرن عمل می کند، با این تفاوت که خون در لوله ای کوتاه تر (۱۰۰ میلی متر) قرار داده می شود. اگر چه این روش قدیمی تر است و امروزه کمتر استفاده می شود، اما برخی آزمایشگاه ها هنوز از آن بهره می برند، زیرا در برخی شرایط سریع تر و آسان تر است و برای اهداف آموزشی نیز مفید می باشد.
با این حال، در مقایسه با روش وسترگرن، حساسیت کمتری دارد و ممکن است نتایجی با همان دقت را ارائه ندهد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون پروستات
آزمایش ESR خودکار
آزمایش خون ESR خودکار، با هدف افزایش دقت و ارائه نتایجی سریع تر و یکنواخت تر طراحی شده است. این سیستم پیشرفته از فناوری های متنوعی، از جمله محاسبات ریاضی، برای اندازه گیری سرعت رسوب خون بر اساس مراحل اولیه چسبندگی گلبول های قرمز استفاده می کند.
علاوه بر آنالایزر خودکار، این دستگاه مجهز به لوله های خون بسته نیز هست. این ویژگی به محافظت تکنسین آزمایشگاه در برابر تماس غی رضروری با نمونه های خونی کمک می کند و امکان تأثیر عوامل خارجی مانند دما بر نتایج را به حداقل می رساند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون لاکتوز
آمادگی های لازم برای آزمایش خون ESR
آزمایش ESR نیاز به آماده سازی خاصی ندارد.
با این حال، اگر داروی خاصی مصرف می کنید، به پزشک خود اطلاع دهید. ممکن است از شما خواسته شود که مصرف برخی داروها را موقتاً قبل از انجام آزمایش متوقف کنید.
مصرف برخی داروها می تواند نتایج آزمایش ESR را تحت تأثیر قرار دهند، از جمله:
- استروئیدها
- داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)
- استاتین ها
اما بدون دستور پزشک، داروهای تجویزی خود را قطع نکنید. قطع ناگهانی برخی داروها می تواند باعث عوارض جدی شود.
مطلب پیشنهادی: آمادگی ها و آزمایش خون قبل از عمل چشم لازک و آب مروارید
نحوه انجام آزمایش خون ESR
آزمایش ESR یک آزمایش خون ساده است که معمولاً نیاز به آماده سازی خاصی ندارد. در این فرآیند، ارائه دهنده خدمات بهداشتی تنها مقدار کمی خون از ورید دست شما می گیرد.
برای این که ورید بهتر دیده شود و انتقال خون آسان تر انجام گیرد، ابتدا یک باند الاستیک در بالای بازو بسته می شود. سپس محل سوراخ شدن با ضد عفونی کننده استریل شده و یک سوزن کوچک برای گرفتن خون وارد رگ می شود.
پس از جمع آوری خون، سوزن خارج شده و یک تکه گاز و باند روی محل سوراخ قرار داده می شود. کل فرایند معمولاً کمتر از پنج دقیقه طول می کشد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای ریزش مو
پزشک ممکن است هم زمان آزمایش های اضافی نیز درخواست کند، از جمله:
- آزمایش پروتئین C-واکنشی (CRP) برای اندازه گیری التهاب و پیش بینی ریسک بیماری های قلبی عروقی مانند بیماری شریان کرونری (CAD)
- آزمایش شمارش کامل خون (CBC) برای بررسی سایر شاخص های التهاب یا عفونت
زمان انتظار برای دریافت نتایج می تواند متفاوت باشد، اما در اکثر آزمایشگاه های داخل مطب یا کلینیک، ارائه نتایج چند روز کاری طول می کشد. متخصص مراقبت های بهداشتی ممکن است با شما تماس بگیرد تا نتایج را اطلاع دهد یا در جلسه ای آن را بررسی کرده و گام های بعدی را به شما توضیح دهد. همچنین ممکن است بتوانید نتایج خود را از طریق پرتال آنلاین آزمایشگاه نیز مشاهده کنید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون یائسگی: انواع، علائم و درمان
تفسیر نتایج آزمایش خون ESR

نتایج آزمایش سرعت رسوب گلبول های قرمز (ESR) بر حسب میلی متر در ساعت (mm/h) گزارش می شود و نشان دهنده سرعت ته نشینی گلبول های قرمز در ته لوله آزمایش طی یک ساعت است. مقادیر طبیعی ESR با توجه به سن و جنسیت متفاوت است:
- مردان زیر ۵۰ سال: کمتر از ۱۵ میلی متر در ساعت
- زنان زیر ۵۰ سال: کمتر از ۲۰ میلی متر در ساعت
- مردان بالای ۵۰ سال: کمتر از ۲۰ میلی متر در ساعت
- زنان بالای ۵۰ سال: کمتر از ۳۰ میلی متر در ساعت
- کودکان: کمتر از ۱۰ میلی متر در ساعت
درنتیجه مقادیر طبیعی آزمایش ESR به شرح زیر است:
| نتایج غیر طبیعی | نتایج طبیعی |
زنان زیر 50 سال | بالاتر از 20 | 20-0 |
مردان زیر 50 سال | بالاتر از 15 | 15-0 |
زنان بالای 50 سال | بالاتر از 30 | 30-0 |
مردان بالای 50 سال | بالاتر از 20 | 20-0 |
کودکان | بالاتر از 10 | 10-0 |
اگر نتایج ESR بالاتر از این محدوده های استاندارد باشد، ممکن است نشان دهنده افزایش سطح التهاب در بدن باشد و نیاز به بررسی های بیشتر داشته باشد. برخی شرایط رایج مرتبط با ESR بالا عبارتند از:
- بیماری های خود ایمنی (مانند آرتریت روماتوئید یا لوپوس)
- بیماری های عروقی، مانند بیماری قلبی یا التهاب عروق (آرتریت)
- آرتریت تمپورال، که التهاب شریان هایی است که خون رسانی به سر، گردن، قسمت بالایی بدن و بازوها را بر عهده دارند.
- بیماری مزمن کلیه
- بیماری تیروئید
- کم خونی
- سرطان
مقدار پایین ESR معمولاً جای نگرانی ندارد و ممکن است نشان دهنده عدم وجود التهاب باشد. با این حال، اگر ESR به طور قابل توجهی کمتر از محدوده طبیعی باشد، می تواند نشان دهنده یک وضعیت پزشکی زمینه ای باشد که بر ویژگی های خون تأثیر می گذارد. برخی شرایط مرتبط با ESR پایین عبارتند از:
- پلی سیتمی: حالتی که تعداد گلبول های قرمز در خون به طور غیر طبیعی بالا بوده و خون را غلیظ تر می کند.
- هایپوفیبریونوژنمی: کاهش فیبرینوژن (پروتئینی که در انعقاد خون نقش دارد) در خون که باعث می شود گلبول های قرمز به راحتی ته نشین نشوند.
- بیماری سلول داسی شکل: جهشی در گلبول های قرمز که شکل آن ها را به هلال یا داس تغییر می دهد.
- لوکوستوز: افزایش بسیار زیاد تعداد گلبول های سفید که می تواند فرآیند ته نشینی گلبول های قرمز را مختل کند.
- نارسایی قلبی: که توانایی قلب در پمپاژ مؤثر خون را کاهش داده و ویسکوزیته خون را تغییر می دهد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون کلاژن: تشخیص، نحوه انجام و درمان
علل بالا بودن نتایج آزمایش ESR
مسائل مختلفی می توانند باعث بالا رفتن ESR شوند، از جمله:
- بیماری های خود ایمنی، مانند:
- لوپوس
- برخی انواع آرتریت، از جمله آرتریت روماتوئید (RA)
- والدنستروم ماکروگلوبولینمی، یک نوع سرطان نادر
- آرتریت تمپورال (التهاب یا آسیب شریان تمپورال)
- پلی میالژیا روماتیکا (درد عضلات و مفاصل)
- هایپرفیبینوژنمیا (افزایش پروتئین فیبرینوژن در خون)
- وازلایت آلرژیک یا نکروزکننده
- کم خونی (Anemia)
- بیماری های خونی یا عروقی
- التهاب رگ های خونی (واسکولیت)
- برخی انواع سرطان، از جمله برخی لنفوم ها و مولتیپل میلوما
- دیابت
- بیماری های قلبی
- عفونت ها و بیماری های عفونی، مانند:
- عفونت استخوان
- عفونت های قلبی که باعث میوکاردیت (تأثیر بر عضله قلب)، پریکاردیت (تأثیر بر بافت اطراف قلب) و اندوکاردیت (تأثیر بر پوشش داخلی قلب که می تواند شامل دریچه های قلب باشد) می شوند
- تب روماتیسمی
- عفونت پوست
- عفونت های سیستمیک
- سل (TB)
- بیماری های کلیوی
- چاقی
- بیماری های تیروئید
- آسیب بافتی یا ایسکمی (کمبود خون رسانی به بافت)
- تروما
یک ESR بسیار بالا می تواند ناشی از تومورهای سرطانی باشد، به ویژه اگر هیچ التهاب دیگری یافت نشود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای عمل بینی
نتایجی که بیشتر از ۱۰۰ میلی متر در ساعت هستند، ممکن است نشان دهنده یک بیماری فعال تر مانند سرطان یا واسکولیت باشند.
علل پایین بودن نتایج آزمایش ESR
یک نتیجه پایین ESR ممکن است به دلیل موارد زیر باشد:
- نارسایی احتقانی قلب (CHF)
- هایپوفیبینوژنمیا (کمبود فیبرینوژن در خون)
- پروتئین پلاسمای پایین که معمولاً مرتبط با بیماری های کبدی یا کلیوی است
- لکوستوز (افزایش تعداد گلبول های سفید خون)
- پلی سیتمی ورا، یک اختلال مغز استخوان که منجر به تولید بیش از حد گلبول های قرمز می شود.
- کم خونی داسی شکل، یک بیماری ژنتیکی که گلبول های قرمز را تحت تأثیر قرار می دهد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون مخفی در مدفوع
دقت نتایج آزمایش خون ESR
اگر چه آزمایش خون ESR یک روش رایج برای تشخیص التهاب است، اما همیشه نتایج قابل اطمینانی ارائه نمی دهد. شرایط مختلف می توانند ویژگی های خون را تغییر داده و سرعت ته نشینی گلبول های قرمز در نمونه خون را تحت تأثیر قرار دهند.
برخی شرایط که می توانند مقادیر سرعت رسوب خون (ESR) را تحت تأثیر قرار دهند، عبارتند از:
- سن: مقادیر پایه ESR معمولاً با افزایش سن بالا می رود، بنابراین بزرگسالان مسن ممکن است حتی با وجود فقدان التهاب، مقادیر طبیعی بالاتری از ESR داشته باشند.
- جنسیت: زنان معمولاً مقادیر ESR بالاتری نسبت به مردان دارند؛ بنابراین مقدار بالای ESR در زنان لزوماً نشان دهنده یک وضعیت پزشکی خاص نیست.
- داروها: داروهایی که التهاب را کاهش می دهند، مانند استروئیدها و داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)، می توانند مقدار ESR را به صورت مصنوعی پایین تر از وضعیت واقعی التهاب نشان دهند. همچنین داروهای رقیق کننده خون، که مانند ضد انعقاد عمل می کنند، می توانند فرآیند ته نشینی را تحت تأثیر قرار داده و دقت نتایج را کاهش دهند.
- بارداری: در دوران بارداری، به دلیل تغییرات هورمونی و تغییر ترکیب خون، مقادیر ESR به طور طبیعی افزایش می یابند.
- قاعدگی: تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی نیز می تواند به طور موقت مقادیر ESR را افزایش دهد.
- سبک زندگی: مطالعات نشان می دهند مصرف الکل و فعالیت بدنی شدید و منظم با مقادیر پایین تر ESR مرتبط است، در حالی که افراد دارای اضافه وزن یا چاق تمایل به داشتن مقادیر بالاتر ESR دارند.
به دلیل این عوامل متغیر، ارائه دهندگان خدمات بهداشتی معمولاً به تنهایی بر نتایج ESR برای تشخیص یک بیماری تکیه نمی کنند. در عوض، ESR به عنوان بخشی از آزمایش خون، برای تعیین علت دقیق التهاب مورد استفاده قرار می گیرد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کمبود ویتامین های ضروری بدن
آیا انجام آزمایش ESR خطر دارد؟
آزمایش سرعت رسوب خون (ESR) تنها نیازمند نمونه گیری خون است و بنابراین یک آزمایش خون با ریسک نسبتاً پایین محسوب می شود. با این حال، از آن جا که خون به طور مستقیم از ورید گرفته می شود، ممکن است برخی ناراحتی های جزئی را تجربه کنید، از جمله:
- کبودی، تورم یا حساسیت خفیف در محل سوراخ شدن رگ
- درد یا ناراحتی جزئی اطراف محل سوراخ
- سوزش کوتاه هنگام وارد کردن یا خارج کردن سوزن
- سرگیجه ناشی از خون گیری
مطلب پیشنهادی: آزمایش چربی خون: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج
بعد از انجام آزمایش ESR چه اتفاقی می افتد؟
بسته به نتایج، پزشک ممکن است بخواهد آزمایش های اضافی دیگری نیز تجویز کند، از جمله تکرار آزمایش ESR برای تأیید نتایج اولیه. این آزمایش ها می توانند به تشخیص علت التهاب کمک کنند.
اگر پزشک مشکوک باشد که یک بیماری زمینه ای باعث افزایش ESR شده است، ممکن است شما را به متخصص ارجاع دهد تا به درستی تشخیص و درمان شود.
اگر شما از قبل یک بیماری زمینه ای تشخیص داده شده دارید که باعث افزایش ESR می شود، آزمایش های ESR می توانند به پیگیری اثر بخشی درمان کمک کنند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش قند خون
جمع بندی
آزمایش خون ESR نوعی آزمایش خون است که میزان التهاب در بدن را اندازه گیری می کند. پزشکان ممکن است این آزمایش را همراه با سایر آزمایش ها برای تشخیص یا رد کردن بیماری های التهابی مختلف درخواست کنند.
بسته به نتایج، پزشک ممکن است آزمایش های بیشتری تجویز کند یا شما را به یک متخصص، مانند روماتولوژیست، ارجاع دهد.
شرایط مختلف حاد و مزمن، از بیماری های خود ایمنی و قلبی-عروقی گرفته تا عفونت ها و برخی سرطان ها، می توانند سطح ESR را تحت تأثیر قرار دهند.
سوالات متداول آزمایش خون ESR
ESR بالا چه معنایی دارد؟
مقدار بالای ESR به این معناست که گلبول های قرمز شما سریع تر از حد طبیعی ته نشین شده اند و ممکن است نشان دهنده وجود التهاب در بدن باشد.
با این حال، ESR علت دقیق التهاب را مشخص نمی کند، بنابراین معمولاً همراه با سایر آزمایش های خون برای کمک به تشخیص یا پایش بیماری های مختلف توسط پزشکان استفاده می شود.
سطح ESR چقدر باشد، نگران کننده است؟
سطح بالای ESR نشان دهنده التهاب در بدن است، اما می تواند تحت تأثیر عواملی مانند سن، جنسیت و برخی داروها نیز قرار گیرد.
با این حال، سطح ESR بالاتر از 100 میلی متر در ساعت به طور ویژه نگران کننده است، زیرا اغلب نشان دهنده وجود یک بیماری یا عفونت فعال است که نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارد.
وقتی ESR پایین باشد، چه اتفاقی می افتد؟
مقدار پایین ESR معمولاً جای نگرانی ندارد و به سادگی می تواند به این معنا باشد که التهاب فعالی در بدن وجود ندارد. با این حال، اگر ESR شما به طور قابل توجهی کمتر از محدوده ی استاندارد باشد، بهتر است با یک پزشک مشورت کنید، زیرا ممکن است نشان دهنده یک وضعیت زمینه ای باشد که بر خصوصیات خون تأثیر می گذارد.
آیا استرس بر ESR تأثیر می گذارد؟
استرس می تواند بر سطح ESR تأثیر بگذارد، به ویژه در دوره های فشار ذهنی یا جسمی شدید. با این حال، تأثیر آن معمولاً نسبت به سایر علل التهاب خفیف تر است و ممکن است در افراد مختلف به شکل متفاوتی ظاهر شود.
چه سرطان هایی باعث افزایش ESR می شوند؟
چندین نوع سرطان می توانند منجر به بالا رفتن ESR شوند، از جمله:
- لنفوم ها (هوجکین و غیر هوجکین)
- مولتیپل میلوما
- سرطان سینه
- سرطان متاستاتیک
- سرطان پانکراس
- مزوتلیوم بدخیم
- کارسینوماتوز
اطلاعات ارائه شده در این مقاله، صرفاً برای راهنمایی عمومی است و نباید به عنوان مشاوره پزشکی در نظر گرفته شود. برای دریافت توصیه های شخصی سازی شده و مشاوره متناسب با وضعیت خود، لطفاً با یک متخصص مشورت کنید.





