مقدمه: آزمایش چربی خون یک آزمایش خون است که میزان کلسترول و چربی هایی به نام تری گلیسیرید را در خون اندازه گیری می کند. به این آزمایش، پروفایل لیپید یا پنل لیپید نیز گفته می شود.
این آزمایش به پزشک شما کمک می کند تا خطر انسداد یا تنگی عروق را بررسی کند. کلسترول، چربی ها و سایر مواد می توانند به مرور در دیواره رگ ها تجمع پیدا کنند. این تجمع “پلاک” نام دارد و می تواند باعث انسداد یا تنگی عروق در سراسر بدن شود که به آن “تصلب شرایین” گفته می شود.
آزمایش کلسترول یک روش مهم برای بررسی سلامت بدن است. سطح بالای کلسترول معمولاً نشانه ای ایجاد نمی کند اما یکی از عوامل مهم در بروز بیماری شایع قلبی به نام بیماری شریان کرونری می باشد. این بیماری می تواند منجر به مشکلاتی مانند حمله قلبی یا سکته مغزی شود.
آزمایش چربی خون و کلسترول چیست؟
لیپیدها و کلسترول مواد چربی مانند در بدن هستند. آزمایش پروفایل لیپید میزان کلسترول و سایر چربی های خون را اندازه گیری می کند.
این آزمایش موارد زیر را بررسی می کند:
- کل مقدار کلسترول خون (کل کلسترول)
- سطح HDL (کلسترول با چگالی بالا، که به آن “کلسترول خوب” می گویند)
- سطح LDL (کلسترول با چگالی پایین، که به آن “کلسترول بد” گفته می شود)
- تری گلیسیریدها (TG، نوعی دیگر از چربی در بدن)
کلسترول LDL به عنوان کلسترول بد شناخته می شود زیرا می تواند در دیواره رگ های خونی تجمع پیدا کند و باعث افزایش خطر بیماری قلبی کرونری و تصلب شرایین شود.
کلسترول HDL کلسترول خوب است چون کلسترول اضافی را از بدن خارج می کند.
سطح بالای تری گلیسیرید نیز می تواند خطر بیماری های قلبی و عروقی را افزایش دهد.
نکات کلیدی
- آزمایش خون کلسترول یا پروفایل لیپید برای بررسی سطح کلسترول و سایر چربی های موجود در خون انجام می شود.
- ممکن است پزشک این آزمایش را برای ارزیابی خطر بیماری های قلبی و سکته مغزی تجویز کند.
- برای انجام این آزمایش معمولاً باید به مدت 9 تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید. در این مدت تنها مجاز به نوشیدن آب هستید.
نتایج این آزمایش را باید با پزشک خود بررسی و تفسیر کنید.
چرا آزمایش چربی خون نیاز است؟
اگر پزشک بخواهد خطر بیماری قلبی و عروقی را در شما ارزیابی کند، ممکن است این آزمایش را برای شما تجویز کند.
این آزمایش معمولاً از سن ۴۵ سالگی و هر ۵ سال یک بار توصیه می شود. برای افراد بومی استرالیایی یا جزایر تنگه تورس، توصیه می شود که از سن ۳۵ سالگی آغاز شود.
آزمایش سالانه برای افراد دارای شرایط زیر پیشنهاد می شود:
- فشار خون بالا
- دیابت
- بیماری قلبی
- سکته مغزی
- بیماری کلیوی
اگر تحت درمان برای کلسترول بالا هستید، ممکن است پزشک آزمایش های مکرر تری تجویز کند.
کلسترول بالا به ندرت باعث ایجاد علائم می شود. آزمایش کامل کلسترول به شما و پزشکتان کمک می کند تا بفهمید آیا سطح کلسترول شما بالا است یا خیر. همچنین این آزمایش به ارزیابی خطر ابتلا به بیماری های قلبی و عروقی کمک می کند.
این آزمایش، میزان چهار نوع چربی مختلف را در خون اندازه گیری می کند:
- کل کلسترول: مجموع کل کلسترول موجود در خون است.
- کلسترول LDL (لیپوپروتئین با چگالی کم): به عنوان “کلسترول بد” شناخته می شود. مقدار زیاد آن می تواند باعث ایجاد پلاک در رگ ها شود. این پلاک می تواند جریان خون را محدود کند یا بشکند و باعث حمله قلبی یا سکته شود.
- کلسترول HDL (لیپوپروتئین با چگالی بالا): به عنوان “کلسترول خوب” شناخته می شود. این نوع کلسترول، LDL را از رگ ها جمع آوری کرده و به کبد منتقل می کند. در نتیجه، رگ ها بازتر می مانند و خون راحت تر جریان پیدا می کند.
- تری گلیسیریدها: نوعی چربی در خون هستند. وقتی بیش از نیاز بدن غذا می خورید، کالری اضافی به تری گلیسیرید تبدیل شده و در سلول های چربی ذخیره می شوند. سطح بالای تری گلیسیرید با عواملی مثل اضافه وزن، مصرف زیاد شیرینی یا الکل، سیگار کشیدن، کم تحرکی یا داشتن دیابت ارتباط دارد.
چه کسانی باید آزمایش کلسترول انجام دهند؟
انجمن قلب آمریکا توصیه می کند که کودکان یک بار بین سنین ۹ تا ۱۱ سال آزمایش غربالگری کلسترول انجام دهند. اگر کودک سابقه خانوادگی کلسترول بالا، حمله قلبی یا سکته مغزی داشته باشد یا دچار چاقی یا دیابت باشد، ممکن است غربالگری زودتر شروع شود.
غربالگری بعدی در سنین ۱۷ تا ۲۱ سال توصیه می شود. پس از آن، بیشتر بزرگسالان باید هر ۴ تا ۶ سال یک بار کلسترول خود را بررسی کنند.
افرادی که دارای بیماری هایی مانند فشار خون بالا یا دیابت هستند، ممکن است به آزمایش های مکرر تری نیاز داشته باشند. همینطور افرادی که سابقه خانوادگی کلسترول بالا یا بیماری قلبی دارند.
در چه مواردی ممکن است نیاز به آزمایش های بیشتر باشد؟
- اگر نتایج اولیه شما نشان دهد که سطح کلسترولتان بالا است.
- اگر مبتلا به بیماری شریان کرونری هستید.
- اگر داروی کاهش کلسترول مصرف می کنید.
همچنین اگر در معرض خطر بالاتر بیماری قلبی باشید، نیاز به آزمایش های مکرر خواهید داشت. این عوامل خطر شامل موارد زیر هستند:
- سابقه خانوادگی کلسترول بالا یا حمله قلبی
- اضافه وزن
- سیگار کشیدن
- دیابت
- فشار خون بالا
- نداشتن فعالیت بدنی کافی
- تغذیه ناسالم
افرادی که داروی کاهش کلسترول مصرف می کنند، باید به صورت منظم آزمایش بدهند تا پزشک بتواند تأثیر دارو را پیگیری و بررسی کند.
لیپیدها چه هستند؟
آزمایش های پروفایل لیپیدی برای پیش بینی ریسک ابتلا به بیماری های قلبی عروقی (مانند بیماری قلبی و سکته مغزی) در 5 یا 10 سال آینده استفاده می شوند.
این آزمایش ها انواع مختلف کلسترول و تری گلیسیریدها را در نمونه ای از خون شما اندازه گیری می کنند. کلسترول و تری گلیسیریدها از جمله لیپیدها یا چربی ها هستند.
کلسترول
کلسترول ماده ای مومی شکل و چربی مانند است که در تمام سلول های بدن یافت می شود و در فرآیندهای حیاتی مختلفی مانند ساخت سلول ها و تولید هورمون ها نقش دارد. حدود 80 درصد از کلسترول مورد نیاز بدن در کبد ساخته می شود و باقی مانده از طریق غذا وارد بدن می شود.
تری گلیسیریدها
تری گلیسیریدها رایج ترین نوع چربی در بدن و منبع اصلی انرژی هستند. زمانی که غذا می خورید، کالری اضافه ای که بدن نیاز ندارد به تری گلیسیرید تبدیل می شود. بعدا، بین وعده های غذایی، بدن تری گلیسیریدها را برای تامین انرژی آزاد می کند. بیشتر تری گلیسیریدها در چربی بدن ذخیره شده اند و مقداری از آن ها در خون گردش دارند. پس از صرف غذا، میزان تری گلیسیرید در خون افزایش می یابد، زیرا چربی از دستگاه گوارش به بافت چربی برای ذخیره منتقل می شود. داشتن سطح مناسب تری گلیسیرید برای سلامت قلب بسیار مهم است.
لیپوپروتئین ها چه هستند؟
کلسترول و تری گلیسیریدها چربی هستند و در آب حل نمی شوند. از آنجا که خون مایع است، این چربی ها برای جابجایی در خون به کمک نیاز دارند. در کبد، آن ها با پروتئین ها ترکیب شده و به ذرات گردی به نام لیپوپروتئین بسته بندی می شوند. این فرآیند به آن ها اجازه می دهد در خون حرکت کنند و به اندام ها و بافت ها برسند، جایی که برای انرژی یا ذخیره شدن مورد استفاده قرار می گیرند.
لیپوپروتئین ها انواع مختلفی دارند که بسته به میزان چربی و پروتئین درون آن ها طبقه بندی می شوند. دو نوع اصلی آن ها شامل لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL) و لیپوپروتئین با چگالی پایین (LDL) هستند. همچنین زیرگونه هایی مانند لیپوپروتئین با چگالی بسیار پایین (VLDL) و چگالی متوسط (IDL) نیز وجود دارند. به طور کلی، لیپوپروتئین هایی که چربی بیشتری و پروتئین کمتری دارند (چگالی پایین مانند LDL و VLDL) بیشتر به دیواره های شریان می چسبند و باعث تشکیل پلاک می شوند.
آزمایش پروفایل لیپیدی چیست؟
پروفایل لیپیدی سطوح مختلف کلسترول و تری گلیسیرید را در یک نمونه خون اندازه گیری می کند:
- LDL (کلسترول بد): بیشتر از کلسترول تشکیل شده و پروتئین کمتری نسبت به HDL دارد. این ویژگی باعث می شود کلسترول را در دیواره رگ های خونی ته نشین کند و پلاک ایجاد نماید. کاهش سطح LDL می تواند به کاهش کلسترول درون پلاک ها کمک کند. سطح LDL با استفاده از یک فرمول بر پایه کلسترول کل، HDL و تری گلیسیرید محاسبه می شود.
- HDL (کلسترول خوب): پروتئین بیشتری و کلسترول کمتری نسبت به LDL دارد. به حذف کلسترول از دیواره های شریانی کمک می کند. داشتن سطح نرمال HDL اهمیت زیادی دارد. HDL همراه با کلسترول کل و تری گلیسیرید اندازه گیری می شود.
- کلسترول کل: مجموع کل کلسترول های موجود در لیپوپروتئین های مختلف در نمونه خون است.
- کلسترول غیر HDL: مقدار کل کلسترول منهای HDL، یعنی مجموع تمام انواع بد کلسترول.
- نسبت کلسترول به HDL: عدد کلسترول کل تقسیم بر HDL. نسبت بالاتر نشان دهنده ریسک بالاتر بیماری های قلبی و سکته مغزی است و به عنوان پیش بینی کننده دقیق تری از ریسک این بیماری ها شناخته می شود.
- تری گلیسیرید: چربی موجود در غذاهای مصرفی. مقادیر بالای آن در خون می تواند به تشکیل پلاک در شریان ها کمک کرده و ریسک بیماری قلبی، سکته مغزی و پانکراتیت را افزایش دهد.
آزمایش های پیشرفته تر لیپیدی
گاهی اوقات، آزمایشات چربی بیشتر انجام می شود:
- VLDL: لیپوپروتئینی با چگالی بسیار پایین که تری گلیسیرید و کلسترول حمل می کند و پروتئین کمی دارد. چون به تشکیل پلاک کمک می کند، نوع بدی از لیپوپروتئین محسوب می شود. مقدار آن به طور مستقیم اندازه گیری نمی شود بلکه از طریق سطح تری گلیسیرید تخمین زده می شود.
- Lipoprotein(a): نوعی دیگر از لیپوپروتئین بد. در این نوع، ذرات LDL چسبنده تر هستند. سطح بالای آن ارثی است و بیشتر تحت تاثیر ژنتیک فرد قرار دارد و با گذر زمان تغییر چندانی نمی کند. اگر سابقه خانوادگی قوی از حمله قلبی در سنین پایین داشته باشید، ممکن است پزشک آزمایش Lp(a) را تجویز کند.
- Apolipoprotein A-1 (Apo A-1): سطح پایین Apo A-1 در خون نشان دهنده سطح پایین HDL (کلسترول خوب) است که نشان می دهد بدن شما در دفع کلسترول اضافی به خوبی عمل نمی کند و ممکن است خطر بیماری های عروقی را افزایش دهد.
- Apolipoprotein B-100 (Apo B-100): پروتئینی است که بخشی از LDL و VLDL را تشکیل می دهد. هر ذره LDL یا VLDL دقیقا یک مولکول Apo B-100 دارد. بنابراین اندازه گیری Apo B-100 روشی مفید برای ارزیابی میزان کل کلسترول های بد (غیر HDL) در خون است.
نحوه آمادگی برای آزمایش کلسترول و چربی خون
برای انجام این آزمایش معمولاً باید به مدت 9 تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید.
یعنی نباید هیچ غذایی بخورید و فقط آب بنوشید. بیشتر افراد این آزمایش را صبح انجام می دهند تا با وعده های غذایی آن ها تداخل نداشته باشد.
آیا آزمایش چربی خون نیاز به ناشتایی دارد؟
به طور کلی، همانطورکه گفته شد باید حدود ۹ تا ۱۲ ساعت پیش از انجام آزمایش، از خوردن غذا یا نوشیدنی (به جز آب) خودداری کنید. به این حالت “ناشتا بودن” گفته می شود. برخی از آزمایش های کلسترول نیاز به ناشتایی ندارند، بنابراین باید طبق دستور پزشک خود عمل کنید.
آزمایش لیپید به صورت ناشتا و غیر ناشتا
دو روش برای اندازه گیری سطح لیپیدها در خون وجود دارد: آزمایش لیپید به صورت ناشتا و آزمایش لیپید به صورت غیر ناشتا (تصادفی).
آزمایش لیپید ناشتا:
در این روش، شما باید 8 تا 12 ساعت پیش از انجام آزمایش ناشتا باشید؛ یعنی نباید هیچ غذایی بخورید یا نوشیدنی ای بنوشید، به جز آب. ناشتا بودن باعث می شود که غذایی که به تازگی مصرف کرده اید بر نتیجه آزمایش تاثیر نگذارد و اندازه گیری دقیق تری از سطح لیپیدهای خون شما به دست آید.
آزمایش لیپید غیر ناشتا (تصادفی):
در این نوع آزمایش، نیازی به ناشتا بودن نیست و می توانید به طور عادی غذا بخورید و مایعات بنوشید. تحقیقات جدیدتر نشان داده اند که این روش نیز می تواند نتایج دقیقی ارائه دهد. همچنین، این روش برای افرادی که دیابت دارند ایمن تر و راحت تر است، زیرا نیازی به ناشتا ماندن ندارند.
چه زمانی آزمایش ناشتا ترجیح داده می شود؟
با وجود اینکه آزمایش غیر ناشتا قابل اعتماد و آسان تر است، اما در برخی شرایط خاص، نمونه ناشتا هنوز ترجیح داده می شود. این شرایط شامل موارد زیر است:
- اگر سطح تری گلیسیرید خون شما بالا باشد
- اگر دچار شرایط متابولیکی خاص مانند هایپرکلسترولمی خانوادگی باشید
- یا اگر سندرم متابولیک داشته باشید
سندرم متابولیک به مجموعه ای از شرایط گفته می شود که به طور همزمان رخ می دهند و ریسک ابتلا به بیماری قلبی، سکته مغزی و دیابت نوع 2 را افزایش می دهند. این شرایط شامل فشار خون بالا، قند خون بالا، چربی شکمی، و سطح غیر طبیعی کلسترول یا تری گلیسیرید در خون می باشند.
تیم پزشکی شما با توجه به شرایط بدنی و سابقه بیماری تان به شما اطلاع خواهد داد که آیا آزمایش لیپیدی شما باید به صورت ناشتا انجام شود یا غیر ناشتا.
نحوه انجام آزمایش چربی خون
آزمایش کلسترول یک آزمایش خون است. معمولاً صبح ها انجام می شود تا اگر ناشتا بوده اید، تداخلی با وعده های غذایی نداشته باشد. خون معمولاً از رگی در بازوی شما گرفته می شود.
پیش از وارد کردن سوزن، پزشک یا پرستار محل ورود سوزن را با ماده ضدعفونی کننده تمیز می کند. سپس یک نوار کشی به دور بازوی بالا بسته می شود تا رگ ها از خون پر شوند.
زمانی که سوزن وارد می شود، ممکن است احساس سوزش کوتاهی داشته باشید. سپس مقدار کمی خون در یک لوله یا سرنگ جمع آوری می شود. بعد از آن، نوار کشی برداشته می شود تا جریان خون به حالت عادی برگردد. خون همچنان به داخل لوله جریان می یابد. وقتی مقدار کافی خون جمع شد، سوزن خارج شده و محل ورود آن با چسب یا باند پوشانده می شود.
این آزمایش تنها چند دقیقه طول می کشد و معمولاً با درد یا خونریزی اندکی همراه است.
بعد از آزمایش کلسترول، نیازی به مراقبت خاصی ندارید. می توانید رانندگی کنید و به کارهای روزمره خود بپردازید. اگر ناشتا بوده اید، بهتر است یک میان وعده همراه داشته باشید تا پس از آزمایش مصرف کنید.
تفسیر نتایج آزمایش
شما باید نتایج آزمایش پروفایل لیپید را با پزشک خود بررسی کنید. برای سطوح مختلف کلسترول در افراد مختلف، راهنماها و اهداف خاصی وجود دارد که باید با پزشک درباره آن صحبت کنید.
پزشک شما ممکن است از نتایج این آزمایش به عنوان بخشی از ارزیابی خطر بیماری های قلبی و عروقی استفاده کند.
سطح کلسترول و چربی تنها یکی از عواملی است که در ارزیابی خطر بیماری قلبی در نظر گرفته می شود. پزشک همچنین عواملی مانند سن و فشار خون شما را نیز بررسی می کند.
اگر لازم باشد، پزشک در مورد راه های کاهش خطر بیماری قلبی و کاهش سطح کلسترول با شما صحبت خواهد کرد.
در ایالات متحده، سطح کلسترول بر حسب میلی گرم (mg) کلسترول در هر دسی لیتر (dL) خون اندازه گیری می شود. در کانادا و بسیاری از کشورهای اروپایی، سطح کلسترول بر حسب میلی مول در لیتر (mmol/L) اندازه گیری می شود. برای درک نتایج آزمایش خود، از این راهنمای کلی استفاده کنید.
کلسترول کل
(ایالات متحده و برخی کشورهای دیگر) | کلسترول کل* | تفسیر |
کمتر از 200 mg/dL | کمتر از 5.18 mmol/L | مطلوب |
200-239 mg/dL | 5.18-6.18 mmol/L | مرزی بالا |
240 mg/dL و بالاتر | بالای 6.18 mmol/L | بالا |
کلسترول LDL
(ایالات متحده و برخی کشورهای دیگر) | کلسترول HDL* | تفسیر |
کمتر از 40 mg/dL (مردان) | کمتر از 1 mmol/L (مردان) | ضعیف |
کمتر از 50 mg/dL (زنان) | کمتر از 1.3 mmol/L (زنان) | ضعیف |
40-59 mg/dL (مردان) | 1-1.5 mmol/L (مردان) | بهتر |
50-59 mg/dL (زنان) | 1.3-1.5 mmol/L (زنان) | بهتر |
60 mg/dL و بالاتر | بالای 1.5 mmol/L | بهترین |
انتخاب روش درمان برای رسیدن به سطح بهینه LDL باید بر اساس نیازهای شما تنظیم شود. با پزشک خود همکاری کنید تا سطح مناسب LDL را برای خود مشخص کنید.
کلسترول HDL
(ایالات متحده و برخی کشورهای دیگر) | کلسترول HDL* | تفسیر |
کمتر از 40 mg/dL (مردان) | کمتر از 1 mmol/L (مردان) | ضعیف |
کمتر از 50 mg/dL (زنان) | کمتر از 1.3 mmol/L (زنان) | ضعیف |
40-59 mg/dL (مردان) | 1-1.5 mmol/L (مردان) | بهتر |
50-59 mg/dL (زنان) | 1.3-1.5 mmol/L (زنان) | بهتر |
60 mg/dL و بالاتر | بالای 1.5 mmol/L | بهترین |
تریگلیسیرید
(ایالات متحده و برخی کشورهای دیگر) | تریگلیسیرید* | تفسیر |
کمتر از 150 mg/dL | کمتر از 1.7 mmol/L | مطلوب |
150-199 mg/dL | 1.7-2.2 mmol/L | مرزی بالا |
200-499 mg/dL | 2.3-5.6 mmol/L | بالا |
500 mg/dL و بالاتر | بالای 5.6 mmol/L | بسیار بالا |
*راهنماهای کانادایی و اروپایی کمی با راهنماهای ایالات متحده و ایران متفاوت هستند. این تبدیل ها بر اساس راهنمای ایالات متحده انجام شده اند.
اگر نتایج شما خارج از محدوده های معمول باشد، چه باید کرد؟
اگر نتایج شما نشان می دهد که سطح کلسترول شما مطابق انتظار نیست، ممکن است بتوانید با تغییر سبک زندگی، دارو یا هر دو، آن را بهبود بخشید. اقدامات زیر را انجام دهید:
- یک رژیم غذایی کم چربی های اشباع و چربی های ترانس و غنی از حبوبات، سبزیجات و سایر گزینه های سالم مصرف کنید.
- هر روز بیشتر حرکت کنید.
- اگر سیگار می کشید، آن را ترک کنید. این کار ممکن است به افزایش کلسترول HDL (کلسترول خوب) کمک کند.
- ممکن است به داروهایی که به کاهش کلسترول کمک می کنند نیاز داشته باشید اگر تغییر سبک زندگی کافی نباشد. همچنین اگر سابقه بیماری قلبی دارید یا سطح کلسترول شما به طور قابل توجهی خارج از محدوده طبیعی است، ممکن است به دارو نیاز داشته باشید. با پزشک خود درباره بهترین راه کاهش کلسترول صحبت کنید.
اگر ترجمه بخش دیگری مد نظرت هست یا خواستی به صورت فایل دربیارم، خوشحال می شم کمک کنم.
