آزمایش خون CBC: آمادگی، ضرورت و تفسیر نتایج

آزمایش خون CBC که مخفف Complete Blood Count می باشد، یکی از پرکاربردترین آزمایش های پزشکی است که برای ارزیابی سلامت عمومی بدن و تشخیص طیف گسترده ای از بیماری ها انجام می شود. این آزمایش با بررسی اجزای مختلف خون از جمله گلبول های قرمز، گلبول های سفید و پلاکت ها، اطلاعات دقیقی در مورد وضعیت سیستم ایمنی، میزان اکسیژن رسانی به بافت ها و توانایی بدن در مقابله با عفونت ها فراهم می کند. پزشکان معمولا آزمایش CBC را به عنوان بخشی از چکاپ های دوره ای یا برای بررسی علت علائمی مانند ضعف، خستگی، تب یا خونریزی غیرطبیعی تجویز می کنند.

آزمایش شمارش کامل سلول ‌های خون (CBC) موارد زیر را اندازه‌ گیری می ‌کند:

تعداد گلبول‌ های سفید خون (WBC)
تعداد گلبول ‌های قرمز خون (RBC)
تعداد پلاکت ‌ها
مقدار کل هموگلوبین موجود در خون
نسبت حجم گلبول ‌های قرمز به کل حجم خون (هماتوکریت)

آزمایش خون CBC همچنین اطلاعاتی درباره اندازه‌ گیری ‌های زیر ارائه می ‌دهد:

حجم متوسط گلبول قرمز (MCV)
مقدار متوسط هموگلوبین در هر گلبول قرمز (MCH)
مقدار متوسط هموگلوبین نسبت به اندازه سلول (غلظت هموگلوبین) در هر گلبول قرمز (MCHC)

مطلب پیشنهادی: آزمایش هماتوکریت، آزمایش خون HCT با تفسیر کامل نتایج

نحوه انجام آزمایش خون CBC

آزمایش CBC که مخفف Complete Blood Count می باشد، یکی از رایج ترین آزمایش های خون است که برای بررسی وضعیت کلی سلامت و تشخیص بسیاری از بیماری ها مانند کم خونی، عفونت و اختلالات خونی انجام می شود. در این آزمایش، تعداد و نوع سلول های خونی از جمله گلبول های قرمز، گلبول های سفید و پلاکت ها اندازه گیری می شود. پزشک با بررسی نتایج این آزمایش می تواند در مورد وضعیت عملکرد بدن و وجود یا عدم وجود بیماری های خاص تصمیم گیری کند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون ESR

برای انجام این آزمایش، از بیمار نمونه ای از خون گرفته می شود. معمولا نمونه گیری از ورید بازو صورت می گیرد. کارشناس آزمایشگاه ابتدا بازوی فرد را با باند مخصوص می بندد تا جریان خون در رگ افزایش یابد و سپس با استفاده از سرنگ یا سوزن مخصوص، مقدار کمی خون از ورید بازو می گیرد. بعد از جمع آوری نمونه، خون در لوله مخصوص قرار داده می شود و به آزمایشگاه ارسال می گردد تا با دستگاه های مخصوص تجزیه و تحلیل شود.

فرایند گرفتن خون معمولا چند دقیقه بیشتر طول نمی کشد و درد آن بسیار کم و موقتی است. در برخی موارد ممکن است بعد از نمونه گیری کمی کبودی یا سوزش در محل ورود سوزن ایجاد شود که به سرعت برطرف می شود. این آزمایش به صورت سرپایی انجام می شود و نیازی به بستری شدن در بیمارستان ندارد. نتایج آن معمولا ظرف چند ساعت تا یک روز آماده می شود و پزشک بر اساس نتایج، وضعیت سلامت بیمار را ارزیابی می کند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون پرولاکتین

چگونه برای انجام آزمایش آماده شویم؟

برای انجام آزمایش CBC معمولا نیازی به آمادگی خاصی نیست و فرد می تواند در هر ساعت از روز برای انجام آن مراجعه کند. این آزمایش برخلاف بسیاری از آزمایش های دیگر مانند قند خون یا چربی خون، نیاز به ناشتا بودن ندارد. با این حال، اگر پزشک همزمان آزمایش های دیگری را نیز تجویز کرده باشد که به ناشتایی نیاز دارند، بهتر است قبل از انجام آزمایش با پزشک یا کارشناس آزمایشگاه هماهنگ شود.

اگر فرد داروی خاصی مصرف می کند، لازم است پزشک را در جریان بگذارد. برخی داروها ممکن است بر نتایج آزمایش تاثیر بگذارند، بنابراین اطلاع رسانی در این مورد اهمیت زیادی دارد. همچنین بهتر است قبل از نمونه گیری از انجام فعالیت های بدنی سنگین خودداری شود، زیرا این موضوع می تواند باعث تغییر موقت در برخی شاخص های خونی گردد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون MS

در روز انجام آزمایش، بهتر است لباس آستین گشاد پوشیده شود تا فرآیند نمونه گیری آسان تر انجام گیرد. در صورت اضطراب یا ترس از سوزن، می توان با تکنسین آزمایشگاه صحبت کرد تا از روش هایی مانند حواس پرتی یا تنفس عمیق برای کاهش استرس استفاده شود. رعایت این نکات ساده باعث می شود فرآیند انجام آزمایش سریع تر و راحت تر پیش برود.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون پلاکت

احساس فرد هنگام انجام آزمایش شمارش کامل خون

وقتی سوزن برای گرفتن خون وارد رگ می ‌شود، ممکن است درد کمی احساس کنید. برخی افراد تنها یک سوزش یا نیشگون کوتاه را تجربه می ‌کنند. پس از آن ممکن است کمی ضربان یا کبودی جزئی رخ دهد که به خیلی ‌زود از بین می ‌رود.

دلایل انجام آزمایش خون CBC

آزمایش خون CBC یکی از آزمایش ‌های رایج آزمایشگاهی است و می ‌تواند برای تشخیص یا پایش بسیاری از وضعیت‌ های مختلف مرتبط با سلامتی مورد استفاده قرار گیرد. پزشک ممکن است این آزمایش را در شرایط زیر برای شما تجویز کند:

اگر علائمی مانند خستگی، کاهش وزن، تب یا سایر نشانه ‌های عفونت، ضعف، کبودی، خونریزی یا هر علامتی از سرطان را تجربه می ‌کنید.
زمانی که تحت درمان ‌هایی مانند دارو یا پرتودرمانی قرار دارید که ممکن است نتایج شمارش سلول ‌های خون شما را تغییر دهد.
برای پایش یک مشکل بلند مدت (مزمن) که ممکن است نتایج شمارش سلول‌ های خون شما را تحت تاثیر دهد، مانند بیماری مزمن کلیه.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون آپاندیس

تفسیر نتایج آزمایش خون CBC

نتایج طبیعی

نتایج آزمایش شمارش کامل سلول ‌های خون، ممکن است نسبت به ارتفاع محل زندگی متفاوت باشد. به طور کلی، نتایج طبیعی آزمایش عبارتند از:

تعداد گلبول‌ های قرمز:

مردان: ۴.۶ تا ۶.۲ میلیون سلول در میکرو لیتر
زنان: ۴.۲ تا ۵.۴ میلیون سلول در میکرو لیتر

تعداد گلبول ‌های سفید:

۴,۵۰۰ تا ۱۱,۰۰۰ سلول در میکرو لیتر

هماتوکریت:

مردان: ۴۰٪ تا ۵۵٪
زنان: ۳۶٪ تا ۴۸٪

هموگلوبین:

مردان: ۱۳ تا ۱۸ گرم در دسی ‌لیتر
زنان: ۱۲ تا ۱۶ گرم در دسی ‌لیتر

شاخص‌ های گلبول قرمز:

MCV: حدود ۸۰ تا ۱۰۰ فمتو لیتر
MCH: حدود ۲۷ تا ۳۲ پیکو گرم در هر سلول
MCHC: حدود ۳۲ تا ۳۶ گرم در دسی ‌لیتر

تعداد پلاکت ‌ها:

۱۵۰,۰۰۰ تا ۴۰۰,۰۰۰ در دسی‌ لیتر

موارد فوق، محدوده های رایج برای نتایج این آزمایش ‌ها هستند. با این حال، باید توجه داشت که محدوده ی مقادیر طبیعی ممکن است در آزمایشگاه‌ های مختلف تا حدی متفاوت باشد، زیرا برخی از آن ‌ها از واحدهای اندازه‌ گیری یا روش‌ های تحلیلی متفاوتی استفاده می ‌کنند. بنابراین، برای تفسیر دقیق نتایج آزمایش خود، توصیه می ‌شود حتماً با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون بیلی روبین

نتایج غیر طبیعی

افزایش تعداد گلبول های قرمز، هموگلوبین یا هماتوکریت ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:

کمبود آب و مایعات، مانند اسهال شدید، تعریق بیش از حد، یا استفاده از قرص ‌های ادرار آور برای درمان فشار خون بالا
بیماری کلیه با تولید زیاد اریتروپوئتین
کاهش سطح اکسیژن خون به صورت طولانی ‌مدت، که اغلب ناشی از بیماری قلب یا ریه، قرار گرفتن مزمن در معرض مونوکسید کربن یا زندگی در ارتفاع بالا است
پلی ‌سیتمی ورا
سیگار کشیدن
مصرف تستوسترون

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون پروستات

کاهش تعداد گلبول های قرمز، هموگلوبین یا هماتوکریت نشانه کم‌ خونی است، که می‌ تواند ناشی از موارد زیر باشد:

از دست دادن خون (چه ناگهانی و چه به دلیل مشکلاتی مانند قاعدگی ‌های سنگین طولانی‌ مدت)
نارسایی مغز استخوان (مثلاً به دلیل پرتو، عفونت یا تومور)
تخریب گلبول ‌های قرمز (همولیز)
سرطان و درمان ‌های مرتبط با سرطان
برخی بیماری ‌های مزمن مانند بیماری مزمن کلیه، کولیت اولسراتیو یا آرتریت روماتوئید
کمبود آهن
لوسمی
عفونت ‌های طولانی ‌مدت مانند هپاتیت
رژیم غذایی نا مناسب و تغذیه ضعیف که منجر به کمبود آهن، فولات، ویتامین B12 یا ویتامین B6 می ‌شود
مولتیپل میلوما

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون لاکتوز

کاهش تعداد گلبول ‌های سفید خون با نام لوکوپنی (Leukopenia) شناخته می ‌شود. کاهش تعداد WBC ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:

مصرف بیش از حد الکل و آسیب کبدی
بیماری ‌های خود ایمنی (مانند لوپوس اریتماتوز سیستمیک)
نارسایی مغز استخوان (مثلاً به دلیل عفونت، تومور، پرتو یا فیبروز)
داروهای شیمی ‌درمانی که برای درمان سرطان استفاده می ‌شوند
بیماری کبد یا طحال
بزرگ شدن طحال
عفونت ‌های ویروسی، مانند مونونوکلئوز عفونی یا ایدز
داروها

مطلب پیشنهادی: آمادگی ها و آزمایش خون قبل از عمل چشم لازک و آب مروارید

افزایش تعداد گلبول ‌های سفید خون با نام لوکوسیتوز (Leukocytosis) شناخته می ‌شود و می ‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

برخی داروها، مانند کورتیکو استروئید ها
عفونت ‌ها
بیماری ‌هایی مانند لوپوس، آرتریت روماتوئید یا آلرژی
لوسمی
استرس شدید جسمی یا روحی
آسیب بافتی (مثلاً سوختگی یا حمله قلبی)

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای ریزش مو

افزایش تعداد پلاکت ‌ها ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:

خونریزی
بیماری ‌هایی مانند سرطان یا اختلالات خونی
کمبود آهن
مشکلات مغز استخوان

کاهش تعداد پلاکت ‌ها ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:

اختلالاتی که در آن ‌ها پلاکت ‌ها تخریب می‌ شوند
بارداری
بزرگ شدن طحال
نارسایی مغز استخوان (مثلاً به دلیل عفونت، تومور، پرتو یا فیبروز)
داروهای شیمی ‌درمانی که برای درمان سرطان استفاده می ‌شوند

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون یائسگی: انواع، علائم و درمان

خطرات آزمایش خون CBC

خطر بسیار کمی هنگام گرفتن نمونه خون وجود دارد. اندازه رگ ‌ها و شریان ‌ها از فردی به فرد دیگر و حتی در یک سمت بدن نسبت به سمت دیگر متفاوت است. گرفتن خون از برخی افراد ممکن است دشوارتر از دیگران باشد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون کلاژن: تشخیص، نحوه انجام و درمان

خطرات جزئی دیگری که ممکن است با گرفتن خون همراه باشد عبارتند از:

خونریزی بیش از حد
غش یا احساس سبکی سر
هماتوم (جمع شدن خون زیر پوست)
عفونت (خطر اندک هر زمان که پوست خراشیده شود)

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون برای عمل بینی

ملاحظات آزمایش خون CBC

گلبول ‌های قرمز خون (RBC) هموگلوبین را که وظیفه انتقال اکسیژن به بافت ‌های بدن را بر عهده دارد، حمل می ‌کنند. میزان اکسیژنی که به بافت ‌های بدن می ‌رسد به تعداد و عملکرد گلبول‌ های قرمز و هموگلوبین بستگی دارد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کمبود ویتامین های ضروری بدن

گلبول ‌های سفید خون (WBC) واسطه ‌های التهاب و پاسخ ایمنی هستند. انواع مختلفی از گلبول‌ های سفید به‌ طور طبیعی در خون وجود دارند: