آزمایش سرطان: تست های خون، نحوه انجام، تفسیر نتایج

مقدمه: آزمایش سرطان یکی از ابزارهای مهم در تشخیص و پیگیری این بیماری محسوب می شود. یکی از رایج ترین روش ها، استفاده از آزمایش های خون است که به پزشکان کمک می کند علائم احتمالی سرطان را شناسایی کنند. در این آزمایش ها نمونه ای از خون در آزمایشگاه بررسی می شود تا نشانه هایی از وجود سلول های سرطانی، پروتئین های خاص یا مواد شیمیایی تولید شده توسط سلول های سرطانی مشخص شود.

آزمایش سرطان از طریق خون به تنهایی معمولا برای تشخیص قطعی کافی نیست، اما می تواند سرنخ هایی به پزشک بدهد تا در کنار سایر روش ها مانند نمونه برداری، تشخیص دقیق تری صورت گیرد. آزمایش هایی مانند شمارش کامل سلول های خونی، الکتروفورز پروتئین ها و بررسی مارکرهای توموری از جمله روش هایی هستند که به کمک آن ها می توان اطلاعات ارزشمندی در مورد وضعیت سلامت بدن و وجود یا عدم وجود سرطان به دست آورد.

علاوه بر این، آزمایش سرطان به روش بررسی سلول های سرطانی در حال گردش و یا مواد ژنتیکی سلول های سرطانی در خون، ابزارهایی نوین به شمار می روند که نه تنها در پایش روند درمان بلکه در آینده ممکن است برای شناسایی زودهنگام سرطان در افراد بدون علائم نیز به کار گرفته شوند. در نهایت، هرگونه نتیجه غیرعادی در این آزمایش ها نیازمند بررسی های تکمیلی و انجام آزمایش ها و روش های تشخیصی دیگر برای رسیدن به علت اصلی آن می باشد.

آزمایش خون برای سرطان

آزمایش های خون یکی از ابزارهای متعددی هستند که ارائه دهندگان خدمات سلامت برای تشخیص و تعیین مرحله سرطان (رشدهای بدخیم) از آن استفاده می کنند. این آزمایش ها می توانند اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت کلی شما، عملکرد اندام ها و احتمال وجود بیماری ارائه دهند. اما برای درک کامل تشخیص، به آزمایش های تکمیلی نیاز خواهید داشت.

مطلب پیشنهادی: آزمایش فشار خون: نحوه انجام و تفسیر نتایج

آیا سرطان در آزمایش خون مشخص می شود؟

آزمایش های خون یکی از روش هایی هستند که ارائه دهندگان خدمات سلامت برای تشخیص، تعیین مرحله و مدیریت سرطان از آن استفاده می کنند. اما در اغلب موارد، تنها آزمایش خون برای تشخیص قطعی کافی نیست.

آزمایش خون به تنهایی نمی تواند بیشتر انواع سرطان را تشخیص دهد. اما می تواند به شناسایی برخی سرطان های خونی مانند موارد زیر کمک کند:

• لنفوم هوچکین
• لنفوم غیر هوچکین
• لوسمی
• مولتیپل میلوما

مطلب پیشنهادی: آزمایش کمبود ویتامین های ضروری بدن

انواع آزمایش خون برای سرطان

ارائه دهندگان خدمات سلامت، آزمایش های خون مربوط به سرطان را به چهار دسته اصلی تقسیم می کنند:

1. شمارش کامل سلول های خونی (CBC):
   این آزمایش می تواند برخی از سرطان های خونی یا سیستم ایمنی مانند لوسمی و لنفوم را تشخیص دهد. اما نمی تواند سرطان های اندام های جامد مانند ریه، سینه یا روده بزرگ را شناسایی کند. این آزمایش می تواند به پزشک شما نشان دهد که بدن شما چگونه به درمان پاسخ می دهد و آیا سرطان به مغز استخوان شما گسترش یافته است یا خیر.
2. آزمایش های مارکر توموری (Tumor Marker Tests):
   این آزمایش ها مواد شیمیایی خاصی را که روزانه وارد جریان خون شما می شوند شناسایی می کنند. سطح بالای این مواد شیمیایی در خون می تواند نشانه ای از وجود سرطان باشد. آزمایش CA-125 یکی از آزمایش های مارکر توموری رایج است که معمولاً برای برنامه ریزی درمان و بررسی عود برخی سرطان ها (مانند سرطان تخمدان و پانکراس) استفاده می شود. آزمایش PSA (آنتی ژن اختصاصی پروستات) نیز یک آزمایش مارکر توموری است که سطح PSA خون را بررسی می کند. PSA پروتئینی است که توسط پروستات تولید می شود. سطوح بالای آن ممکن است نشان دهنده سرطان پروستات باشد.
3. آزمایش های پروتئین خون:
   این آزمایش ها سطح غیرعادی پروتئین ها در خون شما را بررسی می کنند. سطوح بالای پروتئین می تواند نشان دهنده برخی انواع سرطان (عمدتاً سرطان های خونی مانند لوسمی، لنفوم و مولتیپل میلوما) باشد. برخی از آزمایش ها مانند پانل متابولیک کامل (CMP) به طور پیش فرض شامل آزمایش پروتئین کلی نیز می شوند که می تواند این اطلاعات را فراهم کند.
4. آزمایش های سلول توموری در گردش (CTC):
   این نوعی بیوپسی مایع است که خون شما را از نظر وجود سلول های سرطانی بررسی می کند. این آزمایش قطعات کوچک تومورهایی را که جدا شده و در جریان خون شما گردش می کنند شناسایی می کند. پزشکان از این آزمایش برای پیش بینی نتایج در افراد مبتلا به سرطان متاستاتیک سینه، پروستات یا روده بزرگ استفاده می کنند. سطح پایین یا غیرقابل تشخیص CTC در خون نشان دهنده نتیجه مطلوب است. تعداد زیاد CTC در خون نشانه نتیجه نامطلوب است یا ممکن است نشان دهنده نیاز به درمان اضافی باشد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش چربی خون: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج

تشخیص زودهنگام بیش از 50 نوع سرطان با آزمایش خون

یک آزمایش خون ساده در حال ایجاد تحولی بزرگ در نحوه تشخیص سرطان در معاینات سالانه سلامت است.

دکتر تان مین هان، انکولوژیست پزشکی و همکار بیمارستان های ماونت الیزابت، گفت: «حدود ۱۰۰ نوع مختلف سرطان وجود دارد و ۵۰ نوع از آن ها بیش از ۹۵ درصد از کل موارد سرطان را تشکیل می دهند. با این حال، بسیاری از این ۵۰ نوع سرطان مانند سرطان ریه، سرطان کبد و سرطان پانکراس به طور معمول غربالگری نمی شوند.»

با افزایش میزان ابتلا به سرطان به ۱۰ میلیون مورد جدید در سال در آسیا، نیاز آشکاری برای تشخیص بهتر و زودهنگام سرطان وجود دارد، در حالی که باید این نوع آزمایش ها به راحتی در دسترس عموم مردم قرار گیرد.

با عزم جدی برای مقابله با این چالش، دکتر تان و شرکت او به نام لوسنس، یک آزمایش سرطان چندگانه به نام Multi-Cancer Early Detection Screen (MCED) یا LucenceINSIGHT توسعه دادند. این آزمایش هم اکنون در کلینیک های پارک وی شنتون و پارک وی مدی سنتر در دسترس است و ممکن است بتواند ورق را در جنگ دائمی علیه سرطان برگرداند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کبد: نحوه انجام تست ها و تفسیر نتایج

این آزمایش که با نام «بیوپسی مایع» نیز شناخته می شود، به همان روش یک آزمایش خون معمولی انجام می شود – مقداری خون از بیمار گرفته می شود و برای تجزیه و تحلیل به آزمایشگاه ارسال می گردد.

بیماران نتایج آزمایش را پس از ۱۲ تا ۱۸ روز دریافت می کنند و با دقت تقریبی ۹۹ درصد متوجه خواهند شد که آیا سیگنال هایی از وجود سرطان از میان ۵۰ نوع مختلف سرطان در بدن آن ها وجود دارد یا خیر.

این آزمایش سرطان می تواند به ابزاری حیاتی برای تشخیص زودهنگام انواع مختلف سرطان تبدیل شود و امیدهای جدیدی برای درمان موثرتر این بیماری فراهم کند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کلیه: آزمایش های خون، ادرار و تفسیر نتایج

آزمایش MCED چگونه با آزمایش های سنتی مارکرهای سرطان متفاوت است

آزمایش های آشنای مارکرهای سرطان مانند CA19-9 یا CA125 که در پکیج های غربالگری سلامت استفاده می شوند، به دنبال وجود پروتئین هایی هستند که توسط سلول های سرطانی در مقادیر بالاتر تولید می شوند. اما آزمایش سرطان MCED به جای پروتئین ها، سیگنال های DNA را از قطعات DNA موجود در جریان خون بررسی می کند.

سلول های سرطانی قطعات تغییر یافته DNA را وارد خون می کنند که به آن ها DNA تومور در حال گردش (ctDNA) گفته می شود.

آزمایش MCED با استفاده از فناوری اختصاصی، این سیگنال های ctDNA را در جریان خون تقویت و شناسایی می کند و سپس با استفاده از یادگیری ماشینی، منبع ctDNA را تعیین می نماید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش هورمونی: انواع، نحوه تشخیص و تفسیر نتایج

به این ترتیب، آزمایش MCED قادر است سیگنال هایی از سرطان های مختلف مانند سرطان پستان، تومور استرومال دستگاه گوارش (GIST)، سرطان ریه (شامل سرطان ریه سلول کوچک، غیر سلول کوچک و تومور نورواندوکرین ریه)، سرطان مجرای صفراوی، سرطان کولورکتال، سرطان نازوفارنکس، سرطان کبد، سرطان پانکراس، سرطان دهانه رحم و سرطان پروستات را شناسایی کند.

لازم به ذکر است که آزمایش سرطان MCED یک آزمایش غربالگری است و هرگونه سیگنال مثبت نیاز به تایید از طریق آزمایش ها و بررسی های تشخیصی بیشتر دارد.

این آزمایش غیر تهاجمی به افراد بالای ۴۰ سال و همچنین کسانی که به دلیل سابقه خانوادگی یا سبک زندگی در معرض خطر بالاتر سرطان قرار دارند توصیه می شود.

مهم است بدانیم که آزمایش های سنتی غربالگری سرطان مانند کولونوسکوپی و ماموگرافی همچنان اهمیت دارند و آزمایش MCED در کنار این آزمایش ها عمل می کند تا شناسایی زودهنگام سرطان بهبود یابد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش بارداری: انواع، علائم و تفسیر کامل نتایج

به عنوان مثال، به بیماران بالای ۵۰ سال که هیچ عامل خطری ندارند توصیه می شود هر ۱۰ سال یک بار کولونوسکوپی انجام دهند. آزمایش سرطان MCED می تواند در این فاصله زمانی انجام شود تا اطمینان خاطر بیشتری فراهم کند.

دکتر تان گفت: «هدف این نیست که ابزارهایی که در حال حاضر کارآمد هستند را جایگزین کنیم، بلکه می خواهیم شکاف هایی را پر کنیم که در حال حاضر به آن ها توجه نمی شود.» وقتی این آزمایش در کنار مارکرهای سرطان استفاده شود، می تواند به تشخیص زودتر سرطان کمک کند.

طبق گزارش Cancer Research UK، اگر سرطان زود تشخیص داده شود، نرخ بقاء تا ۳ برابر افزایش می یابد.

با توجه به راحتی این آزمایش که تنها با یک نمونه گیری خون انجام می شود، آزمایش سرطان MCED می تواند برای افرادی که انجام روش های غربالگری سنتی مانند کولونوسکوپی و ماموگرافی برایشان ناراحت کننده است، مفید باشد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های قلبی

دکتر تان گفت: «بیش از ۶ نفر از هر ۱۰ زن سنگاپوری تصمیم می گیرند ماموگرافی انجام ندهند. همچنین می دانیم که برای کولونوسکوپی، میزان پایبندی به غربالگری منظم نیز خیلی بالا نیست.»

او افزود: «آزمایش هایی مانند آزمایش  MCED غربالگری سرطان را برای افرادی که غربالگری سنتی را ناراحت کننده یا دشوار می دانند، قابل دسترس می کند. این آزمایش یک گزینه اضافی به آن ها می دهد.»

دقت بالاتر با آزمایش MCED

مانند بسیاری از آزمایش های پزشکی، در آزمایش های مارکر تومورهای سرطان احتمال کمی برای نتایج مثبت کاذب وجود دارد؛ یعنی نتیجه نشان می دهد سلول های سرطانی وجود دارند در حالی که فرد در واقع سرطان ندارد.

برای اطمینان از تشخیص دقیق تر، پزشکان ممکن است انجام آزمایش های بیشتر یا دریافت نظر دوم را توصیه کنند تا یافته های اولیه تایید شوند. این فرآیند چند مرحله ای به بیماران کمک می کند تا آرامش خاطر داشته باشند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش قند خون

در مقایسه با آزمایش های مارکرهای تومور، آزمایش MCED ارزیابی دقیق تری ارائه می دهد و احتمال مثبت کاذب کمتری دارد چون بر تغییرات ژنتیکی مستقیماً مرتبط با سرطان تمرکز می کند.

در آزمایش های بالینی تا کنون، فناوری MCED دارای ویژگی (specificity) ۹۹ درصد بوده است، یعنی ۹۹ درصد از بیمارانی که سرطان ندارند به درستی شناسایی می شوند. در مقابل، آزمایش های مارکر تومور در طی ۵ سال می توانند نرخ مثبت کاذب ۴۰ درصد داشته باشند.

دکتر تان گفت: «ماموگرافی ویژگی ۹۲ درصد دارد. یعنی ۸ نفر از هر ۱۰۰ زن نتیجه مثبت کاذب دریافت می کنند.»

در دسترس بودن آزمایش سرطان MCED یک پیشرفت چشمگیر در نحوه انجام غربالگری سرطان به شمار می رود. این آزمایش نوید آینده ای را می دهد که غربالگری سرطان به همان سادگی و روتینی یک آزمایش خون معمولی خواهد بود.

دکتر تان در پایان گفت: «سرطان می تواند ترسناک باشد اما در عین حال، چون اگر زود تشخیص داده شود قابل درمان است، فکر می کنم دلایل زیادی برای امیدواری وجود دارد.»

او در مورد اهمیت تشخیص زودهنگام گفت: «مدیریت یک سرطان ۲ سانتی متری بسیار آسان تر و ارزان تر از یک سرطان ۵ سانتی متری خواهد بود.»

برای تشخیص به چه آزمایش های دیگری نیاز دارم؟

آزمایش خون به تنهایی معمولاً برای تشخیص سرطان کافی نیست. شما تقریباً قطعاً به آزمایش های دیگری نیز نیاز خواهید داشت، از جمله:

• بیوپسی: این روش شامل برداشتن نمونه کوچکی از بافت (از یک اندام یا مغز استخوان) و ارسال آن به آزمایشگاه برای تجزیه و تحلیل است.
• تصویربرداری: ممکن است شامل اشعه ایکس، سی تی اسکن، ام آر آی یا پت اسکن باشد. این آزمایش ها می توانند به پزشک شما کمک کنند تا تومورها را مکان یابی و مرحله بندی کند.
• آزمایش های تخصصی: گاهی اوقات، به آزمایش های تخصصی دیگری نیاز است. به عنوان مثال، برای تشخیص سرطان سینه به ماموگرافی نیاز خواهید داشت یا برای تشخیص سرطان دهانه رحم به تست پاپ اسمیر نیاز دارید.

آیا سرطان در مراحل اولیه در آزمایش خون مشخص می شود؟

بیشتر سرطان ها در آزمایش خون معمولی مشخص نمی شوند. اما برخی آزمایش های تخصصی خون وجود دارند که می توانند در برخی افراد سرطان های مرحله اولیه را شناسایی کنند:

• آزمایش گالری (Galleri): این نوع خاص از آزمایش خون می تواند بیش از ۵۰ نوع مختلف سرطان را شناسایی کند. این آزمایش از توالی یابی DNA برای یافتن الگوهای منحصر به فرد استفاده می کند که ممکن است به پزشک شما نشان دهد آیا سرطان دارید و سرطان از کجا شروع شده است.
• آزمایش پلاسما مبتنی بر پروتئومیکس: یک مطالعه تحقیقاتی در سال ۲۰۲۴ نشان داد که یک آزمایش خون جدید ممکن است برای تشخیص زودهنگام ۱۸ نوع سرطان امیدوارکننده باشد. (پروتئومیکس مطالعه پروتئین های سلولی و نحوه عملکرد آن ها است.) در این مطالعه که روی ۴۴۰ نفر انجام شد، این آزمایش ۹۳ درصد از سرطان های مرحله اول در مردان و ۸۴ درصد از سرطان های مرحله اول در زنان را شناسایی کرد. پژوهشگران به انجام مطالعات بیشتری نیاز دارند، اما این آزمایش خون می تواند به یک استاندارد برای تشخیص سرطان تبدیل شود.

مطلب پیشنهادی: تست STD: آزمایش های تشخیص بیماری های مقاربتی

تفسیر نتایج این آزمایش ها باید با احتیاط انجام شود و پیامدهای آن برای آزمایش ها و درمان های بعدی باید با یک پزشک متخصص مورد بحث قرار گیرد.

بسیاری از سرطان ها در مراحل اولیه تشخیص آن ها دشوار است. اما غربالگری های روتین سرطان می توانند به شناسایی برخی انواع سرطان قبل از بروز علائم کمک کنند. از پزشک خود در مورد غربالگری های مناسب بر اساس سن خود سوال کنید تا سلامت خود را در وضعیت مناسبی نگه دارید.

نحوه انجام آزمایش خون برای تشخیص سرطان

آزمایش خون، در کنار سایر آزمایش ها، می تواند اطلاعات مهمی به پزشک شما ارائه دهد، از جمله:

• مواد شیمیایی و پروتئین هایی در خون شما که ممکن است نشان دهنده سرطان باشند.
• سطوح بسیار بالا یا بسیار پایین سلول های خونی که ممکن است به دلیل سرطان رخ داده باشد.
• مرحله سرطان.
• میزان اثربخشی درمان ها.
• اینکه آیا سرطان بازگشته است (عود بیماری).

چگونه باید برای آزمایش خون سرطان آماده شوم؟

پزشک شما دستورالعمل های خاصی را در مورد چگونگی آماده شدن برای آزمایش خون به شما ارائه خواهد داد. این دستورالعمل ها ممکن است بسته به نوع آزمایشی که نیاز دارید متفاوت باشند.

در برخی موارد، ممکن است لازم باشد ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش ناشتا باشید. یعنی نباید چیزی به جز آب بنوشید یا بخورید. همچنین ممکن است لازم باشد قبل از آزمایش از مصرف برخی داروها خودداری کنید.

در طول آزمایش خون سرطان چه اتفاقی می افتد؟

گرفتن نمونه خون فقط چند دقیقه طول می کشد. پزشک یا متخصص آزمایشگاه مراحل زیر را انجام خواهد داد:

• یک نوار محکم (تورنیکه) را دور بالای بازوی شما می بندد.
• ناحیه ای از پوست شما، معمولاً داخل آرنج یا روی دست، را تمیز می کند.
• یک سوزن را در آن ناحیه وارد می کند که ممکن است باعث احساس سوزش یا نیشگون شود.
• تورنیکه را باز می کند.
• یک لوله را به سوزن وصل می کند و لوله را از خون پر می کند.
• باند و سوزن را برمی دارد.
• روی محل سوراخ فشار وارد می کند تا خونریزی متوقف شود.
• یک چسب یا باند روی پوست شما قرار می دهد.

بعد از آزمایش سرطان چه انتظاری داشته باشم؟

بعد از انجام آزمایش خون سرطان، باید چند ساعت چسب یا باند را روی محل نگه دارید. همچنین ممکن است لازم باشد طبق توصیه پزشک، تا چند ساعت از انجام فعالیت های ورزشی خودداری کنید. (افزایش ضربان قلب می تواند باعث افزایش خونریزی شود.)

خطرات یا عوارض جانبی آزمایش سرطان چیست؟

آزمایش خون ایمن است و خطر بسیار کمی دارد. ممکن است در محل ورود سوزن، یک کبودی کوچک ایجاد شود. به ندرت، ممکن است رگ متورم شود. در این موارد، استفاده از کمپرس گرم (مانند یک دستمال مرطوب گرم یا پد حرارتی) می تواند کمک کننده باشد.

سوالات متداول

چه زمانی نتایج آزمایش خونم را دریافت می کنم؟

احتمالاً ظرف یک یا دو روز نتایج خود را دریافت خواهید کرد. اما بسته به نوع آزمایش، ممکن است چند روز طول بکشد.

پزشک شما به شما اطلاع خواهد داد که چه زمانی می توانید منتظر نتایج باشید و نتایج را در یک قرار ملاقات با شما بررسی خواهد کرد.

اگر نتایج من غیرطبیعی باشد، مراحل بعدی چیست؟

اگر آزمایش خون شما نشان دهد که ممکن است سرطان داشته باشید، پزشک شما شما را به یک متخصص سرطان (انکولوژیست) ارجاع خواهد داد. انکولوژیست ممکن است آزمایش های بیشتری انجام دهد تا تشخیص را تایید کرده و یک برنامه درمانی مناسب توصیه کند.

درمان سرطان تقریباً همیشه به یک تیم چند تخصصی نیاز دارد. انکولوژیست شما با چندین متخصص مختلف همکاری خواهد کرد تا درمان لازم را برای شما فراهم کند.

آیا آزمایش چربی خون (لیپید پنل) می تواند سرطان را تشخیص دهد؟

خیر، پزشکان از آزمایش چربی خون برای بررسی سرطان استفاده نمی کنند. آزمایش چربی خون، سطح کلسترول و تری گلیسیرید خون شما را اندازه گیری می کند. این آزمایش به پزشکان کمک می کند تا خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی مانند سکته مغزی و حمله قلبی را بررسی کنند.

اگر نتایج آزمایش خون من طبیعی باشد، آیا ممکن است سرطان داشته باشم؟
بله، حتی در صورتی که نتایج آزمایش خون شما طبیعی باشد، ممکن است سرطان داشته باشید. دلیل این موضوع این است که آزمایش خون به تنهایی نمی تواند بیشتر انواع سرطان را تشخیص دهد. برخی سرطان های خونی مانند لوسمی، لنفوم و مولتیپل میلوما استثنا هستند و می توانند در آزمایش خون مشخص شوند.