آزمایش خون بیلی روبین چیست؟
آزمایش خون بیلی روبین، میزان بیلی روبین موجود در خون شما را اندازه گیری می کند. این آزمایش برای کمک به یافتن علت برخی شرایط مربوط به سلامتی مانند یرقان (زردی)، کم خونی و بیماری های کبدی به کار می رود.
بیلی روبین یک رنگدانه ی نارنجی ـ زرد است که به طور طبیعی هنگام تجزیه بخشی از گلبول های قرمز خون ایجاد می شود. کبد شما بیلی روبین را از خون گرفته و ساختار شیمیایی آن را تغییر می دهد تا بیشترِ آن از طریق صفرا و همراه با مدفوع دفع شود.
اگر سطح بیلی روبین شما بالاتر از حد طبیعی باشد، نشانه ای است از این که یا گلبول های قرمز با سرعت غیر عادی در حال تجزیه هستند، یا کبد شما بیلی روبین را از جریان خون به درستی پاک نمی کند. در کبد، بیلی روبین به شکل محلول در آب تبدیل می شود. بیشتر آن از طریق مدفوع و بخشی نیز از طریق ادرار از بدن دفع می گردد.
گزینه ی دیگر این است که مشکلی در مسیر خروج بیلی روبین از کبد و ورود آن به مدفوع وجود داشته باشد.
چرا آزمایش خون بیلی روبین انجام می شود؟
در کودکان و بزرگسالان، پزشکان از این آزمایش برای تشخیص و پایش بیماری های کبد و مجاری صفراوی استفاده می کنند. این بیماری ها شامل سیروز، هپاتیت و سنگ های صفراوی هستند.
این آزمایش همچنین به تعیین ابتلا به بیماری سلول داسی شکل یا سایر شرایطی که موجب کم خونی همولیتیک می شوند کمک می کند. کم خونی همولیتیک اختلالی است که در آن گلبول های قرمز سریع تر از آن چه ساخته می شوند تخریب می گردند.
سطح بالای بیلی روبین می تواند باعث زردی پوست و چشم ها شود؛ وضعیتی که پزشکان آن را یرقان می نامند.
سطح بالای بیلی روبین در نوزادان شایع است. پزشکان با توجه به سن نوزاد و نوع و میزان بیلی روبین تصمیم می گیرند که آیا نیاز به درمان وجود دارد یا خیر.
نحوه انجام آزمایش خون بیلی روبین
سطح بیلی روبین می تواند در ادرار و خون اندازه گیری شود. بیشتر آزمایش های استاندارد ادرار به طور معمول بیلی روبین را بررسی می کنند. اگر در آزمایش ادرار بیلی روبین مثبت باشد، پزشک آزمایش های بیشتری برای اندازه گیری سطح آن در خون تجویز می کند.
اغلب اوقات، آزمایش بیلی روبین با نمونه گیری خون انجام می شود. یک پرستار یا تکنسین آزمایشگاه با وارد کردن سوزنی کوچک به ورید بازو، خون را می گیرد و در لوله ای جمع آوری می کند. در نوزادان، معمولاً خون با استفاده از سوزن کوچک وارد شده به پاشنه پا گرفته می شود.
پزشک خون شما را برای تجزیه و تحلیل به آزمایشگاه می فرستد.
قبل از آزمایش، به پزشک خود اطلاع دهید که چه فعالیت هایی داشته اید و چه غذاها و داروهایی مصرف کرده اید، زیرا برخی داروها می توانند نتایج آزمایش را تغییر دهند. بعد از آزمایش، می توانید بلافاصله به فعالیت های عادی خود بازگردید.
یک آزمایش غیر تهاجمی دیگر برای اندازه گیری بیلی روبین به نام اندازه گیری بیلی روبین ترانسكوتانئوس وجود دارد. این آزمایش به ویژه برای نوزادان یا کودکان کوچک که بی قرار هستند یا افرادی که از سوزن می ترسند مفید است. پزشک دستگاهی را روی سینه یا سر شما قرار می دهد و دستگاه با تاباندن یک نور سریع به پوست، سطح بیلی روبین را اندازه گیری می کند.
چه کسانی باید آزمایش بیلی روبین بدهند؟
پزشک ممکن است آزمایش بیلی روبین را تجویز کند اگر شما:
- علائم یرقان (زردی پوست یا چشم ها) را داشته باشید
- دچار کم خونی همولیتیک یا کاهش گلبول های قرمز باشید
- احتمال واکنش سمی به داروها وجود داشته باشد
- سابقه مصرف زیاد الکل داشته باشید
- در معرض ویروس های هپاتیت قرار گرفته باشید
- دچار سیروز باشید
همچنین ممکن است آزمایش بیلی روبین انجام شود اگر شما علائمی مانند:
- ادرار تیره
- تهوع و استفراغ
- درد یا تورم شکم
- مدفوع به رنگ خاک رس
- خستگی
داشته باشید.
چگونه برای آزمایش بیلی روبین آماده شوید؟
شما باید ۴ ساعت قبل از آزمایش، از خوردن و نوشیدن خودداری کنید. پزشک ممکن است از شما بخواهد مصرف برخی داروها را قبل از آزمایش قطع کنید، زیرا ممکن است نتایج آزمایش را تحت تأثیر قرار دهند.
داروهایی که می توانند سطح بیلی روبین خون را افزایش دهند شامل برخی آنتی بیوتیک ها، داروهای ضد مالاریا، مهارکننده های مونو آمین اکسیداز (MAO)، مورفین، قرص های ضد بارداری خوراکی و برخی استروئیدها هستند.
داروهایی که می توانند سطح بیلی روبین خون را کاهش دهند ممکن است شامل باربیتورات ها، کافئین، پنی سیلین و دوزهای بالای سالیسیلات ها باشند.
تفسیر نتایج آزمایش خون بیلی روبین
آزمایش بیلی روبین، بیلی روبین کل را اندازه گیری میکند و همچنین می تواند سطح دو نوع بیلی روبین را نشان دهد :غیر مستقیم (unconjugated) و مستقیم (conjugated).
- بیلی روبین غیر مستقیم (indirect): این بیلی روبین از تجزیه گلبول های قرمز ساخته می شود و از طریق خون به کبد می رود.
- بیلی روبین مستقیم (direct): این بیلی روبین پس از رسیدن به کبد و تغییرات شیمیایی ایجاد شده و سپس به روده ها منتقل می شود تا از طریق مدفوع دفع گردد.
سطوح طبیعی بیلی روبین
- بزرگسالان بالای ۱۸ سال: بیلی روبین کل تا ۱.۲ میلی گرم در دسی لیتر خون طبیعی است.
- افراد زیر ۱۸ سال: سطح طبیعی ۱ میلی گرم در دسی لیتر است.
- بیلی روبین مستقیم (conjugated) باید کمتر از ۰.۳ میلی گرم در دسی لیتر باشد.
- نوزادان: سطوح طبیعی بیلی روبین می تواند تا ۱۲ میلی گرم در دسی لیتر برسد.
توضیحات بیشتر:
- مردان معمولاً کمی سطح بیلی روبین بالاتری نسبت به زنان دارند.
- افراد سیاه پوست معمولاً سطح بیلی روبین پایین تری نسبت به سایر نژادها دارند.
سطوح بالای بیلی روبین
- سطوح بالای ۲ میلی گرم در دسی لیتر در بزرگسالان نشانه یرقان است.
- در نوزادان، پزشکان درمان را زمانی توصیه می کنند که سطح بیلی روبین بالاتر از ۱۵ میلی گرم در دسی لیتر باشد.
علت افزایش بیلی روبین چیست؟
علاوه بر یرقان، سطح بالای بیلی روبین کل در بزرگسالان ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:
- کم خونی
- سیروز
- واکنش به انتقال خون
- سندرم ژیلبرت – یک بیماری ارثی شایع که در آن آنزیمی که به تجزیه بیلی روبین کمک می کند کمبود دارد
- هپاتیت ویروسی
- واکنش به داروها
- بیماری کبد الکلی
- سنگ های صفراوی
- ورزش های بسیار سنگین، مانند دو ماراتن
در نوزادان، افزایش بیلی روبین که طی چند روز تا دو هفته کاهش نمی یابد ممکن است نشان دهنده موارد زیر باشد:
- ناسازگاری گروه خونی بین مادر و کودک
- کمبود اکسیژن
- عفونت ارثی
- بیماری های کبدی
علت کاهش بیلی روبین چیست؟
سطح پایین بیلی روبین معمولاً مشکل ساز نیست. کاهش سطح بیلی روبین ممکن است به دلیل مصرف برخی داروها یا کافئین ایجاد شود.
علاوه بر این، سطح پایین بیلی روبین ممکن است با برخی بیماری های خود ایمنی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس، پلی میوزیت و سندرم شوگرن مرتبط باشد و گاهی نیز می تواند نشان دهنده وجود اختلالات قلبی عروقی باشد.
چقدر طول می کشد تا نتایج آزمایش خون بیلی روبین آماده شود؟
نمونه خون شما به آزمایشگاه فرستاده می شود تا پردازش شود. نمونه توسط دستگاه آزمایشگاهی تحلیل می شود و دریافت نتایج آزمایش خون بیلی روبین معمولاً چند ساعت تا یک روز طول می کشد.
جمع بندی
بیلی روبین یک رنگ دانه ی نارنجی ـ زرد است که به طور طبیعی هنگام تجزیه گلبول های قرمز در بدن ایجاد می شود. معمولاً کبد بیلی روبین را از خون می گیرد تا از بدن دفع شود.
اگر کبد به درستی کار نکند، ممکن است سطح بیلی روبین در خون افزایش یابد که می تواند نشان دهنده بیماری های کبد یا مجاری صفراوی باشد.
آزمایش خون بیلی روبین، آزمایش خونی است که برای نوزادان و بزرگسالانی که علائم یرقان دارند انجام می شود.
