آزمایش تیروئید: انواع، آمادگی و تفسیر نتایج

مقدمه: قبل از پرداختن به آزمایش تیروئید بهتر است بدانید که غده تیروئید یک غده کوچک و پروانه ای شکل است که در جلوی گردن و در قسمت پایین گلو قرار دارد. این غده دو هورمون مهم به نام های تیروکسین (T4) و تری یدوتیرونین (T3) تولید می کند که نقش حیاتی در تنظیم فعالیت های بدن دارند. این هورمون ها روی عملکرد اندام های مختلف تأثیر می گذارند و فرآیندهایی مثل سوخت و ساز بدن، دمای بدن، ضربان قلب و فشار خون را کنترل می کنند.

آزمایش های تیروئید ابزار مهمی برای تشخیص و بررسی سلامت عملکرد این غده هستند. این آزمایش ها می توانند در شناسایی بیماری هایی مثل پرکاری تیروئید، کم کاری تیروئید، بیماری گریوز، بیماری هاشیموتو، گره های تیروئیدی و سرطان تیروئید به پزشکان کمک کنند.

پرکاری تیروئید زمانی رخ می دهد که سطح هورمون های تیروئیدی در خون بیش از حد طبیعی باشد. شایع ترین علت این مشکل، بیماری گریوز است که نوعی بیماری خودایمنی به حساب می آید. در مقابل، کم کاری تیروئید زمانی اتفاق می افتد که تولید هورمون های تیروئید کاهش یابد و یکی از دلایل اصلی آن بیماری هاشیموتو است که آن هم یک بیماری خودایمنی محسوب می شود.

پزشک برای بررسی عملکرد تیروئید معمولاً از آزمایش خون شروع می کند. در اولین مرحله، آزمایش TSH یا همان هورمون محرک تیروئید انجام می شود. این تست مشخص می کند که آیا غده تیروئید به درستی هورمون تولید می کند یا خیر. اگر نتیجه این تست غیرطبیعی باشد، ممکن است پزشک آزمایش های دقیق تری مثل T4 آزاد (Free T4) و T3 آزاد (Free T3) را درخواست کند.

در مواردی که احتمال وجود بیماری خودایمنی وجود داشته باشد، آزمایش آنتی بادی های تیروئید مثل TPOAb یا TGAb انجام می شود تا تشخیص دقیق تر انجام شود. همچنین، برای بیمارانی که سابقه سرطان تیروئید دارند، تست های خاصی مثل تیروگلوبولین یا کلسی تونین برای پایش وضعیت پس از درمان تجویز می شود.

علاوه بر آزمایش های خون، در بعضی موارد پزشک ممکن است از تصویربرداری های پزشکی مانند سونوگرافی، اسکن هسته ای یا نمونه برداری استفاده کند تا وضعیت دقیق تری از غده تیروئید و بافت های اطراف آن به دست آورد. این اقدامات به ویژه در صورت وجود گره های مشکوک یا نگرانی از بابت سرطان تیروئید اهمیت دارند.

در مجموع، آزمایش های تیروئید بخش مهمی از فرآیند تشخیص و درمان بیماری های تیروئیدی هستند و می توانند نقش کلیدی در حفظ سلامت عمومی بدن ایفا کنند. اگر علائمی مثل خستگی مداوم، تغییرات وزن غیرعادی، اضطراب، ضربان قلب نامنظم یا احساس سرما و گرمای شدید دارید، مراجعه به پزشک برای انجام آزمایش های تیروئید می تواند گام مهمی در مسیر تشخیص و درمان باشد.

آزمایش تیروئید چیست و چرا اهمیت دارند؟

آزمایش های مربوط به تیروئید برای ارزیابی عملکرد این غده مهم در بدن انجام می شوند تا مشخص شود آیا تیروئید به خوبی وظایف خود را انجام می دهد یا دچار مشکل شده است. تیروئید غده ای کوچک و به شکل پروانه در قسمت جلوی گردن، کمی بالاتر از استخوان سینه قرار دارد. این غده از طریق ترشح هورمون هایی که بر متابولیسم و بسیاری از عملکردهای بدن تاثیر دارند، نقش حیاتی در تنظیم مصرف انرژی ایفا می کند. به طور خلاصه، تیروئید یکی از ارکان اصلی تنظیم سوخت و ساز بدن به شمار می رود.

وقتی فردی با نشانه هایی مانند خستگی مداوم، کاهش یا افزایش وزن بی دلیل، احساس بی قراری، کندی حرکات یا تحریک پذیری روبرو باشد، ممکن است پزشک انجام آزمایش های تیروئید را توصیه کند. این آزمایش ها می توانند به شناسایی بیماری هایی مانند:

• کم کاری تیروئید (Hypothyroidism)
• پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)
• التهاب غده تیروئید (Thyroiditis)
• بیماری گریوز (Graves’ Disease)
• بیماری هاشیموتو (Hashimoto’s Disease)

کمک کنند. در برخی موارد این آزمایش ها با عنوان تست عملکرد تیروئید یا بررسی وضعیت هورمون های تیروئیدی نیز شناخته می شوند.

انواع آزمایش های تیروئید

آزمایش هایی که برای بررسی تیروئید انجام می شوند معمولا در دو گروه اصلی قرار می گیرند:

1. آزمایش های خونی
   در این نوع آزمایش، مقدار هورمون ها، آنتی بادی ها و برخی پروتئین ها مانند تیروگلوبولین در خون اندازه گیری می شود. این آزمایش ها کمک می کنند تا پزشک بتواند اختلالاتی مانند کم کاری یا پرکاری تیروئید را تشخیص دهد. مهم ترین آزمایش های خونی مربوط به تیروئید شامل موارد زیر هستند:
   • TSH (هورمون محرک تیروئید)
   • T3 (تری یدوتیرونین)
   • T4 (تیروکسین)
   • آنتی بادی های مرتبط با تیروئید
2. آزمایش های تصویربرداری
   این روش ها برای بررسی وجود گره ها یا توده های غیرعادی در تیروئید استفاده می شوند. تصویربرداری می تواند به تشخیص سرطانی یا غیرسرطانی بودن این توده ها کمک کند. یکی از روش های دقیق در این زمینه اسکن تیروئید با استفاده از ید رادیواکتیو است که در دسته تصویربرداری های پزشکی هسته ای قرار دارد و نیازمند استفاده از ماده حاجب می باشد.

نقش تیروئید در بدن چیست؟

تیروئید با استفاده از ید موجود در غذاهایی که می خوریم، دو هورمون حیاتی به نام های T4 و T3 تولید می کند. این هورمون ها فرآیند متابولیکی بدن را تنظیم می کنند. متابولیسم مجموعه ای از واکنش های شیمیایی در بدن است که در آن غذا به انرژی تبدیل می شود. عملکرد صحیح تیروئید می تواند بر عواملی مانند سرعت مصرف انرژی، دمای بدن، فشار خون و ضربان قلب اثرگذار باشد.

اگر سطح هورمون های تیروئیدی در بدن پایین باشد، متابولیسم کند شده و بدن احساس خستگی و بی حالی می کند. در مقابل، افزایش بیش از حد این هورمون ها باعث افزایش فعالیت بدن و بروز علائمی مانند اضطراب، تپش قلب و کاهش وزن سریع می شود.

هورمون های تیروئیدی چگونه عمل می کنند؟

غده تیروئید دو هورمون مهم ترشح می کند؛ تیروکسین (T4) که به میزان بیشتری در خون یافت می شود و تری یدوتیرونین (T3) که اثر قوی تری در بدن دارد. این هورمون ها به طور مداوم در جریان خون در حال گردش هستند و نقش آن ها ارسال پیام های شیمیایی به اندام ها برای کنترل و تنظیم عملکرد آن ها می باشد. حفظ تعادل این هورمون ها برای سلامت عمومی بدن ضروری است.

بررسی کامل آزمایش های خون تیروئید

آزمایش های خون تیروئید یکی از دقیق ترین ابزارهای تشخیصی برای بررسی عملکرد غده تیروئید هستند. این تست ها با اندازه گیری سطح هورمون ها و آنتی بادی های خاص در خون، می توانند نشان دهند که آیا عملکرد تیروئید در وضعیت طبیعی قرار دارد یا دچار اختلال شده است. اختلال در سطح این مواد ممکن است نشانه ای از بیماری هایی مثل کم کاری تیروئید، پرکاری تیروئید یا بیماری های خودایمنی تیروئید باشد.

نقش و اهمیت آزمایش های خون تیروئید

غده تیروئید با ترشح هورمون هایی مثل T3 و T4، عملکردهای حیاتی بدن مثل سوخت و ساز، ضربان قلب، دمای بدن و فشار خون را تنظیم می کند. هرگونه افزایش یا کاهش غیرطبیعی در این هورمون ها می تواند روی عملکرد کلی بدن تأثیر منفی بگذارد. به همین دلیل، بررسی سطح این هورمون ها در خون می تواند اطلاعات بسیار ارزشمندی برای تشخیص بیماری های تیروئیدی در اختیار پزشک قرار دهد.

انواع آزمایش های خون تیروئید و عملکرد هر کدام

۱. آزمایش TSH (هورمون محرک تیروئید):

این آزمایش معمولاً اولین و اصلی ترین تستی است که پزشکان برای بررسی عملکرد تیروئید تجویز می کنند. TSH توسط غده هیپوفیز (واقع در مغز) تولید می شود و وظیفه دارد غده تیروئید را برای ترشح هورمون های T3 و T4 تحریک کند.

• اگر سطح TSH در خون بالا باشد، معمولاً نشانه کم کاری تیروئید است، یعنی تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نمی کند و هیپوفیز سعی دارد با افزایش TSH این کمبود را جبران کند.
• اگر سطح TSH پایین باشد، معمولاً نشانه پرکاری تیروئید است، چون تیروئید بیش از حد فعال شده و هیپوفیز برای جلوگیری از تحریک بیشتر، میزان TSH را کاهش می دهد.

اگر نتیجه آزمایش TSH غیرطبیعی باشد، پزشک برای تشخیص دقیق تر، آزمایش های بیشتری مثل T3، T4 یا آنتی بادی های تیروئیدی را تجویز خواهد کرد.

۲. آزمایش T4 و Free T4 (تیروکسین):

این تست ها سطح هورمون T4 را که یکی از دو هورمون اصلی تیروئید است، اندازه گیری می کنند. T4 در دو فرم وجود دارد: فرم آزاد (Free T4) که به طور مستقیم در متابولیسم بدن نقش دارد، و فرم متصل (Bound T4) که به پروتئین های خون متصل است و به عنوان ذخیره عمل می کند.

• سطح بالای T4 می تواند نشانه پرکاری تیروئید باشد.
• سطح پایین T4 معمولاً به کم کاری تیروئید اشاره دارد.

نکته مهم این است که در شرایط خاصی مثل بارداری، مصرف قرص های ضدبارداری یا بیماری های شدید، ممکن است سطح T4 تغییر کند بدون اینکه مشکل واقعی در عملکرد تیروئید وجود داشته باشد. همچنین برخی داروها مثل کورتیکواستروئیدها نیز می توانند باعث کاهش سطح T4 شوند. از آنجا که این عوامل بیشتر روی فرم متصل T4 اثر می گذارند، پزشکان اغلب ترجیح می دهند Free T4 را بررسی کنند تا ارزیابی دقیق تری از عملکرد واقعی تیروئید داشته باشند.

۳. آزمایش T3 و Free T3 (تری یدوتیرونین):

T3 دومین هورمون اصلی تولید شده توسط تیروئید است و تأثیر آن از T4 قوی تر است. این تست معمولاً زمانی انجام می شود که پزشک به پرکاری تیروئید مشکوک است اما سطح T4 طبیعی به نظر می رسد. در برخی موارد، ممکن است سطح T4 نرمال باشد ولی سطح T3 بالا رفته باشد، که این وضعیت هم می تواند نشان دهنده پرکاری تیروئید باشد.

۴. آزمایش آنتی بادی های تیروئیدی:

در برخی از بیماری های خودایمنی مثل بیماری گریوز و بیماری هاشیموتو، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غده تیروئید حمله می کند و آنتی بادی هایی علیه آن تولید می کند. با اندازه گیری این آنتی بادی ها در خون می توان تشخیص داد که آیا اختلال عملکرد تیروئید ناشی از یک بیماری خودایمنی است یا نه.

مهم ترین آنتی بادی های قابل بررسی شامل موارد زیر هستند:

• آنتی بادی ضد تیروئید پراکسیداز (Anti-TPO)
• آنتی بادی ضد تیروگلوبولین (Anti-TG)
• آنتی بادی گیرنده TSH (TRAb)

وجود این آنتی بادی ها در خون معمولاً نشان دهنده بیماری گریوز یا هاشیموتو است، که به ترتیب شایع ترین علت پرکاری و کم کاری تیروئید محسوب می شوند.

چگونه برای آزمایش تیروئید آماده شویم؟

در اکثر موارد، نیازی به آمادگی خاصی برای انجام این تست ها نیست. معمولاً می توانید غذا بخورید و نوشیدنی مصرف کنید مگر اینکه پزشک به طور خاص دستور دیگری داده باشد. مصرف داروها، به خصوص داروهای تیروئیدی یا هورمونی، ممکن است بر نتیجه آزمایش تأثیر بگذارد. بنابراین حتماً باید پزشک را در جریان تمام داروهایی که مصرف می کنید قرار دهید.

نحوه انجام آزمایش خون تیروئید

یک متخصص نمونه گیری، مقدار کمی خون از بازوی شما می گیرد و آن را به آزمایشگاه ارسال می کند. در آزمایشگاه، با استفاده از تجهیزات دقیق، سطح هورمون ها و آنتی بادی ها را اندازه گیری می کنند. پس از آماده شدن نتایج، پزشک شما آن را بررسی کرده و تفسیر می کند.

بعد از آزمایش چه اتفاقی می افتد؟

پزشک بر اساس نتایج به دست آمده، تصمیم می گیرد که آیا به بررسی های بیشتری نیاز است یا خیر. در صورتی که نتایج نشان دهنده یک اختلال تیروئیدی باشند، ممکن است انجام تصویربرداری یا بررسی های هورمونی پیشرفته تر تجویز شود. همچنین پزشک درباره وضعیت سلامت تیروئید شما توضیح می دهد و در صورت نیاز، برنامه درمانی مناسبی را ارائه خواهد داد.

آزمایش های خون تیروئید، ابزاری بسیار مهم برای شناسایی زودهنگام بیماری های تیروئیدی هستند و در صورتی که به موقع انجام شوند، می توانند از پیشرفت بیماری و بروز عوارض جدی جلوگیری کنند. تشخیص صحیح بر اساس این تست ها، نیازمند دقت و تخصص بالای پزشک در تفسیر نتایج است.

راهنمای کامل تصویربرداری های تیروئید

تصویربرداری های تیروئید ابزارهای مهمی در تشخیص و ارزیابی اختلالات تیروئیدی هستند. این روش ها به پزشکان کمک می کنند تا اطلاعات دقیقی درباره اندازه، شکل، محل قرارگیری و عملکرد غده تیروئید به دست آورند. در بسیاری از موارد، تصویربرداری های تیروئید پس از انجام آزمایش های خون تیروئید توصیه می شوند تا یافته های آزمایشگاهی دقیق تر بررسی شوند.

انواع تصویربرداری تیروئید و کاربرد هر کدام

۱. سونوگرافی تیروئید (Ultrasound)

سونوگرافی یکی از رایج ترین و غیر تهاجمی ترین روش های بررسی ساختار تیروئید است. این روش با استفاده از امواج صوتی ایمن و بدون درد، تصاویری دقیق از شکل، اندازه و موقعیت غده تیروئید ایجاد می کند.

کاربردها:

• شناسایی و ارزیابی ندول های تیروئید (توده ها یا برجستگی های کوچک در غده تیروئید)
• بررسی تفاوت بین ندول های جامد و کیستی (پر از مایع)
• کمک به تعیین احتمال سرطانی بودن ندول ها
• راهنمایی برای انجام بیوپسی (نمونه برداری) از ندول ها

نحوه انجام:
در طول این تست، بیمار روی تخت دراز می کشد و یک تکنسین آموزش دیده دستگاهی به نام «ترانسدیوسر» را روی گردن قرار می دهد. این دستگاه امواج صوتی را به درون بافت ارسال کرده و بازتاب آن را به تصاویری دقیق تبدیل می کند. کل فرآیند معمولاً حدود ۳۰ دقیقه طول می کشد.

۲. اسکن تیروئید (Thyroid Scan)

اسکن تیروئید با استفاده از مقدار کمی ید رادیواکتیو، اندازه، شکل و موقعیت غده تیروئید را ارزیابی می کند. این روش همچنین برای بررسی ندول ها یا تشخیص پرکاری تیروئید بسیار کاربردی است.

کاربردها:

• تشخیص پرکاری تیروئید و بررسی علت آن (مثل بیماری گریوز یا ندول های سمی)
• بررسی عملکرد ندول ها (آیا هورمون تولید می کنند یا خیر)
• ارزیابی ساختار غده تیروئید در مواردی که سونوگرافی کافی نیست

نحوه انجام:
پیش از اسکن، بیمار مقدار کمی ید رادیواکتیو یا ماده مشابه را به صورت کپسول، مایع خوراکی یا تزریق وریدی دریافت می کند. اگر ماده به صورت خوراکی داده شود، معمولاً تا ۲۴ ساعت باید صبر کرد تا تیروئید آن را جذب کند. در صورتی که تزریق انجام شود، تصویربرداری معمولاً ۳۰ دقیقه بعد آغاز می شود.

در طول اسکن، بیمار روی تخت دراز می کشد و دوربین مخصوصی تصاویر غده تیروئید را ثبت می کند. این فرآیند معمولاً ۳۰ دقیقه یا کمتر طول می کشد.

نکات ایمنی:
با وجود اینکه مقدار تابش بسیار کم است و این تست معمولاً بی خطر محسوب می شود، زنان باردار یا شیرده نباید این تست را انجام دهند.

۳. تست برداشت ید رادیواکتیو (Radioactive Iodine Uptake Test – RAIU)

این تست عملکرد تیروئید را از طریق اندازه گیری میزان ید جذب شده توسط غده تیروئید ارزیابی می کند. چون تیروئید از ید برای تولید هورمون استفاده می کند، میزان جذب ید می تواند نشان دهنده وضعیت عملکرد آن باشد.

کاربردها:

• تشخیص دقیق پرکاری تیروئید
• تمایز بین انواع مختلف پرکاری مثل بیماری گریوز یا ندول های سمی
• بررسی کاهش جذب ید که می تواند نشان دهنده کم کاری تیروئید یا بیماری هاشیموتو باشد

نحوه انجام:
بیمار مقدار کمی ید رادیواکتیو را به صورت خوراکی (مایع یا کپسول) مصرف می کند. سپس در دو مرحله—یکی ۴ تا ۶ ساعت بعد و دیگری ۲۴ ساعت پس از مصرف ید—مقدار ید جذب شده توسط تیروئید با استفاده از دستگاهی به نام “پروب گاما” اندازه گیری می شود. این دستگاه بدون تماس مستقیم و به صورت غیر تهاجمی جلوی گردن قرار می گیرد.

تست درد ندارد و هر مرحله تنها چند دقیقه زمان می برد. در بسیاری از موارد، این تست همزمان با اسکن تیروئید انجام می شود.

محدودیت ها:
زنان باردار یا شیرده نباید این تست را انجام دهند. همچنین ممکن است نیاز باشد یک هفته پیش از انجام تست از مصرف غذاها یا داروهای حاوی ید (مثل کِلپ، مکمل‌های یددار یا داروهای حاوی آمیودارون) خودداری شود.

آمادگی های لازم برای تصویربرداری تیروئید

بسته به نوع تصویربرداری، آماده سازی متفاوت خواهد بود:

• در سونوگرافی تیروئید معمولاً نیازی به آمادگی خاصی نیست.
• در اسکن تیروئید یا تست برداشت ید رادیواکتیو ممکن است لازم باشد چند ساعت قبل از تست ناشتا باشید یا از مصرف برخی غذاها و داروهای یددار برای چند روز یا یک هفته پرهیز کنید.
• پزشک یا تکنسین پیش از انجام تست دستورالعمل های دقیق را به شما ارائه خواهد داد.

پس از تصویربرداری چه اتفاقی می افتد؟

پس از انجام تست، تصاویر توسط رادیولوژیست (پزشک متخصص تصویربرداری) تفسیر می شود و گزارش آن برای پزشک معالج ارسال خواهد شد. پزشک بر اساس نتایج به دست آمده، با شما درباره تشخیص، احتمال نیاز به تست های بیشتر و برنامه درمانی صحبت خواهد کرد.

اگر در تصویربرداری ندولی (توده‌ای) در غده تیروئید دیده شود، ممکن است پزشک برای بررسی دقیق تر، بیوپسی با سوزن نازک (FNA یا نمونه برداری سوزنی ظریف) را توصیه کند تا مشخص شود که توده خوش خیم (غیر سرطانی) یا بدخیم (سرطانی) است.

تصویربرداری های تیروئید مکمل آزمایش های خون هستند و در تشخیص دقیق و برنامه‌ریزی درمانی مؤثر نقش مهمی ایفا می کنند. انتخاب نوع تست بسته به شرایط بالینی بیمار، سابقه پزشکی و نتایج آزمایشات قبلی توسط پزشک انجام می شود.

اگر در تیروئید گره (ندول) وجود داشته باشد، چه آزمایش هایی انجام می شود؟

اگر پزشک هنگام معاینه فیزیکی یا از طریق تصویربرداری از تیروئید، متوجه وجود گره یا برجستگی در ناحیه گردن شود، ممکن است آزمایش بیوپسی با سوزن ظریف (FNA) را برای بررسی سرطانی یا غیرسرطانی بودن آن تجویز کند.

در این آزمایش، فرد روی تخت معاینه دراز می کشد و گردن خود را کمی به عقب خم می کند. تکنسین محل مورد نظر روی گردن را با مواد ضدعفونی کننده تمیز می کند و ممکن است از داروی بی حس کننده موضعی استفاده شود. سپس پزشک متخصص غدد یا رادیولوژیست آموزش دیده، سوزنی ظریف را از طریق پوست وارد کرده و با کمک دستگاه سونوگرافی، سوزن را به سمت ندول هدایت می کند. مقدار کمی از بافت گره برداشته شده و برای بررسی به آزمایشگاه ارسال می شود. این فرآیند معمولاً کمتر از ۳۰ دقیقه طول می کشد. پس از آماده شدن جواب آزمایش، پزشک درباره نتایج آن با بیمار صحبت خواهد کرد.

چرا انجام آزمایش تیروئید اهمیت دارد؟

با اندازه گیری سطح هورمون های TSH، T4 و T3 در خون، می توان تشخیص داد که آیا مشکل از تیروئید است یا از غدد دیگر مانند هیپوفیز یا هیپوتالاموس نشأت می گیرد.

از آنجا که هورمون های تیروئید نقش بسیار مهمی در عملکرد کلی بدن دارند، بالا یا پایین بودن بیش از حد آن ها می تواند باعث بروز علائم ناراحت کننده و جدی شود.

کم کاری تیروئید (Hypothyroidism):
وقتی سطح هورمون های تیروئید پایین باشد، عملکرد غده کاهش می یابد. علائم آن شامل خستگی، ضعف، افزایش وزن، دردهای عضلانی، یبوست، کند شدن ضربان قلب و حساسیت به سرما است.

پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism):
در این حالت، سطح هورمون های تیروئیدی بالا می رود. علائم ممکن است شامل تعریق زیاد، کاهش وزن، تپش قلب، بی قراری، عصبی بودن و دفعات زیاد اجابت مزاج باشد.

برخی از مشکلات شایع تیروئید عبارتند از:

• عدم تعادل ید: کمبود ید در رژیم غذایی باعث کم کاری تیروئید می شود و مصرف بیش از حد ید ممکن است منجر به پرکاری آن شود.
• تیروئیدیت هاشیموتو: در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به غده تیروئید حمله می کند و باعث التهاب و کاهش تولید هورمون می شود.
• بیماری گریوز: سیستم ایمنی پادتن هایی تولید می کند که مانند TSH عمل کرده و غده تیروئید را تحریک می کنند تا هورمون بیش از حد ترشح کند.
• ندول های تیروئید: این گره ها معمولاً خوش خیم هستند اما گاهی می توانند باعث تولید بیش از حد هورمون شوند.
• سرطان تیروئید: چند نوع سرطان تیروئید وجود دارد که شایع ترین آن ها سرطان پاپیلری تیروئید است. این بیماری در کشورهایی مانند استرالیا رایج است و در صورتی که زود تشخیص داده شود، معمولاً نتیجه درمان آن بسیار موفقیت آمیز است.

تفسیر نتایج آزمایش تیروئید

نتایج مربوط به تیروئید معمولا همراه با سایر آزمایش های شما در یک گزارش واحد ارائه می شوند. در این گزارش، برای هر آزمایش ستون یا خط جداگانه ای اختصاص داده شده است.

در جدول زیر الگوهای رایج در نتایج آزمایش های تیروئید و شایع ترین دلایل آن ها آورده شده است:

آیا مشکل از هیپوفیز است؟

هیچ آزمایش تکی ای وجود ندارد که بتواند به طور دقیق همه انواع اختلالات تیروئید را تشخیص دهد. در بیشتر موارد، ترکیبی از چند آزمایش برای بررسی دقیق تر نیاز است تا مشخص شود مشکل از تیروئید است یا از غده هیپوفیز.

برای نمونه، اگر سطح FT4 پایین باشد، ممکن است دلیل آن این باشد که تیروئید به اندازه کافی T4 تولید نمی کند یا اینکه هیپوفیز نتوانسته تیروئید را برای تولید T4 تحریک کند. در حالت عادی، اگر FT4 پایین باشد، غده هیپوفیز باید مقدار TSH را افزایش دهد تا تیروئید را تحریک کند. بنابراین اگر FT4 پایین باشد و در کنار آن TSH بالا باشد، به احتمال زیاد مشکل از خود تیروئید است.

اما اگر FT4 و TSH هر دو پایین یا هر دو بالا باشند، احتمال بیشتری وجود دارد که مشکل از غده هیپوفیز باشد. در چنین شرایطی، نیاز به بررسی های بیشتر برای ارزیابی عملکرد هیپوفیز وجود دارد. غده هیپوفیز وظیفه تنظیم بسیاری از هورمون های مهم بدن از جمله هورمون های استروئیدی، تولید مثل و رشد را بر عهده دارد.

آزمایش های مربوط به بیماری های خودایمنی

در صورتی که پزشک احتمال دهد که بیماری تیروئیدی شما ریشه در اختلالات خودایمنی دارد، ممکن است انجام آزمایش های تکمیلی برای بررسی آنتی بادی ها لازم باشد.

در بیماری های خودایمنی، سیستم ایمنی بدن به اشتباه آنتی بادی هایی تولید می کند که به بافت های سالم بدن حمله می کنند. دو بیماری اصلی خودایمنی که تیروئید را تحت تاثیر قرار می دهند عبارتند از:

• تیروئیدیت هاشیموتو (باعث کم کاری تیروئید)
• بیماری گریوز (باعث پرکاری تیروئید)

آزمایش هایی که برای بررسی آنتی بادی های خودایمنی انجام می شوند شامل موارد زیر هستند:

• آنتی بادی علیه آنزیم تیروئید پراکسیداز (TPO)
• آنتی بادی گیرنده TSH
• ایمونوگلوبولین تحریک کننده تیروئید (TSI)

آزمایش های مربوط به تشخیص و پایش سرطان تیروئید

آزمایش تیروگلوبولین برای بررسی اثربخشی درمان سرطان تیروئید و نظارت بر احتمال عود بیماری پس از برداشتن کامل تیروئید استفاده می شود. از آنجا که تیروگلوبولین تنها در غده تیروئید تولید می شود، پس از جراحی باید مقدار آن به سطح بسیار پایین یا غیرقابل شناسایی برسد.

در برخی موارد، آزمایش کالسیتونین نیز برای تشخیص و پیگیری دو بیماری نادر انجام می شود:

• هایپرپلازی سلول های C (C-cell hyperplasia): یک وضعیت خوش خیم که ممکن است در برخی موارد به سرطان تبدیل شود.
• سرطان مدولاری تیروئید (MTC): نوعی سرطان بدخیم که ممکن است به خارج از تیروئید گسترش یابد و اگر به موقع تشخیص داده نشود، درمان آن دشوار خواهد بود.

نکات مهم تکمیلی

بسیاری از مولتی ویتامین ها، مکمل ها (به ویژه بیوتین که در محصولات تقویت مو و ناخن وجود دارد) و همچنین داروهای بدون نسخه یا تجویزی می توانند بر نتایج آزمایش تیروئید تاثیر بگذارند. به همین دلیل، حتما باید پزشک خود را در جریان تمام داروهایی که مصرف می کنید قرار دهید.

اگر از مکمل هایی که حاوی بیوتین هستند استفاده می کنید، باید مصرف آن ها را حداقل دو روز پیش از انجام آزمایش خون قطع کنید.

همچنین مصرف داروهای هورمونی تیروئید بر نتایج آزمایش تاثیرگذار است. اگر پزشک دوز داروی تیروئیدی شما را تغییر داده باشد، باید حداقل یک تا دو ماه صبر کنید تا اثرات دوز جدید در بدن پایدار شود، سپس مجددا آزمایش TSH انجام دهید.

سوالاتی که بهتر است از پزشک خود بپرسید

پزشک شما بر اساس سابقه پزشکی و علائمتان تصمیم می گیرد چه آزمایش هایی برایتان لازم است. بنابراین مهم است که هر اطلاعاتی که فکر می کنید ممکن است مفید باشد را با پزشک در میان بگذارید.

نقش شما در ارائه اطلاعات دقیق و پیروی از دستورالعمل ها بسیار مهم است تا نتایج آزمایش ها دقیق و قابل اعتماد باشند.

در گفت و گو با پزشک خود حتما درباره داروهایی که مصرف می کنید صحبت کنید و بپرسید که آیا باید پیش از آزمایش، از مصرف برخی مواد غذایی یا مکمل ها پرهیز کنید. برخی سوالات مهمی که می توانید از پزشک بپرسید عبارتند از:

• چرا این آزمایش باید انجام شود؟
• آیا لازم است برای انجام نمونه گیری آماده خاصی داشته باشم؟ مثلا ناشتا بودن یا قطع دارو؟
• اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، آیا نیاز به آزمایش های تکمیلی خواهد بود؟
• این آزمایش چگونه می تواند در روند درمان من تاثیر بگذارد؟
• پس از انجام آزمایش، مرحله بعدی چه خواهد بود؟

سوالات متداول آزمایش تیروئید

چه آزمایش هایی عملکرد تیروئید را نشان می دهند؟

پزشکان معمولا چند نوع آزمایش خون برای بررسی عملکرد تیروئید تجویز می کنند. دو آزمایش رایج شامل بررسی سطح TSH (هورمون محرک تیروئید) و T4 یا T4 آزاد (تیروکسین) هستند.

گاهی پزشک تصمیم می گیرد یک پنل کامل از آزمایش های تیروئیدی انجام دهد تا تصویر دقیق تری به دست آید.

پنل کامل آزمایش تیروئید شامل چه مواردی است؟

در پنل کامل آزمایش های تیروئید، سطوح هورمون ها و آنتی بادی های زیر در خون اندازه گیری می شود:

• TSH (هورمون محرک تیروئید)
• T3 یا T3 آزاد (تری یدوتیرونین)
• T4 یا T4 آزاد (تیروکسین)
• آنتی بادی ضد تیروئید پراکسیداز (TPO)، که با عنوان آنتی بادی میکروزومی نیز شناخته می شود
• تیروگلوبولین (TG)
• آنتی بادی تیروگلوبولین (TGAb)
• ایمونوگلوبولین تحریک کننده تیروئید (TSI)

اگر سطح TSH بالا باشد چه معنایی دارد؟

اگر سطح TSH در آزمایش بالا باشد، ممکن است نشانه ای از کم کاری تیروئید باشد. به این معنا که غده تیروئید شما به اندازه کافی هورمون تولید نمی کند.

در مقابل، اگر سطح TSH پایین باشد، ممکن است نشانه ای از پرکاری تیروئید باشد که در آن غده تیروئید بیش از حد هورمون ترشح می کند.

پزشک شما نتایج را برایتان تفسیر خواهد کرد و توضیح می دهد که این نتایج چه تاثیری بر سلامت و روند درمان شما دارند.

چه عواملی می توانند نتایج آزمایش تیروئید را تحت تاثیر قرار دهند؟

چندین عامل می توانند بر دقت نتایج آزمایش تیروئید تاثیر بگذارند، از جمله:

• مصرف برخی داروها و مکمل ها
• فاصله زمانی بین آخرین مصرف داروی تیروئیدی و زمان انجام آزمایش خون (به ویژه اگر داروی شما حاوی T3 باشد)
• خوردن غذا پیش از برخی آزمایش ها (این مورد بیشتر در مورد اسکن تیروئید صدق می کند)
• استرس یا تاثیرات بیماری های غیر تیروئیدی

آیا برای انجام آزمایش تیروئید باید ناشتا بود؟

این موضوع به نوع آزمایشی که انجام می دهید بستگی دارد. در بیشتر موارد، نیازی به ناشتا بودن برای آزمایش خون تیروئید نیست.

اما برای برخی اسکن های تیروئید که نیاز به مواد حاجب دارند، ممکن است لازم باشد چند ساعت قبل از انجام آزمایش، از خوردن و نوشیدن پرهیز کنید.

پزشک یا مرکز آزمایشگاهی به شما خواهد گفت که آیا نیاز به ناشتا بودن یا آمادگی خاصی برای آزمایش دارید یا خیر.